Εκεί όπου ζωντανεύουν τα φαντάσματα

ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΚΡΗ ΖΩΝΗ

Το δωμάτιο των τετ α τετ Χριστόφια-Ταλάτ στο παλιό αεροδρόμιο Λευκωσίας, η εγκατάλειψη και η ζωή των κυανόκρανων

Της Χρύστας Ντζάνη*

Τις πρώτες ιστορίες για το παλιό αεροδρόμιο της Λευκωσίας τις άκουσα από τη μάνα μου. Ήταν προϊσταμένη, το ’74, στο Γενικό Νοσοκομείο κι όταν χτυπήθηκαν τα ελληνικά αεροπλάνα, ελλείψει τραυματιοφορέων και με τις κλήσεις να έρχονται απεγνωσμένες από τους αξιωματικούς στο αεροδρόμιο, μπήκε στο ασθενοφόρο για να βοηθήσει τα θύματα. Μεγάλωσα μ’ αυτές τις διηγήσεις. Και πάντα ήθελα να δω το σκηνικό όπου διαδραματίστηκαν. Προπάντων επειδή η πρόσβαση εκεί ήταν απαγορευμένη.
Έπειτα, ήμουν 16 όταν ανακάλυψα ότι το παλιό αεροδρόμιο βρισκόταν πολύ κοντά στο σπίτι όπου έμενα τα καλοκαίρια που ερχόμουν στο νησί. Μια μέρα προσπάθησα να το βιντεοσκοπήσω, περνώντας με το αυτοκίνητο, αλλά ένας εθνοφρουρός με αντιλήφθηκε, σημείωσε τις πινακίδες κι ήρθε η αστυνομία στο σπίτι να δει τι έγραψα.
«Υποσχέθηκα», τότε, να ηρεμήσω, όμως το απωθημένο να μπω στο παλιό αεροδρόμιο, το τόσο όμορφο όπως το περιέγραφαν, μα αληθινό φάντασμα τώρα -με τα έρημα κτήρια και το παρατημένο, χτυπημένο από όλμους αεροπλάνο ξεχασμένο στον αεροδιάδρομο- έμεινε για χρόνια. Τις προάλλες, όταν έλαβα μήνυμα από φίλο ηλεκτρολόγο που έκανε κάποιες εργασίες στο χώρο, θυμήθηκα το παλιό μου άχτι κι είπα να επιχειρήσω να ξαναπάω – αυτή τη φορά με άδεια.
Δεν ήταν τόσο εύκολο. Χρειάστηκε να ζητήσω επίσημη άδεια από τα Ηνωμένα Έθνη, δικαιολογώντας το ενδιαφέρον μου και εξηγώντας αναλυτικά τι, πώς και γιατί θέλω να δω. Η απάντηση ήρθε μερικές μέρες μετά και έτσι, κάποιο ανέλπιστα ηλιόλουστο πρωινό του Δεκέμβρη, βρέθηκα στο φυλάκιο του παλιού αεροδρομίου να ανταλλάσσω την ταυτότητά μου με μια κάρτα προσωρινής πρόσβασης στο χώρο. Από εκείνη τη στιγμή άρχισα να ξετυλίγω μία μία τις εικόνες από τις ιστορίες που είχα ακούσει…

Κόμβος για την Ανατολή
Το αεροδρόμιο της Λευκωσίας εγκαινιάστηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’60, αντικαθιστώντας το παλιό, που ήταν χτισμένο σε πρόχειρες εγκαταστάσεις. Οι επισκέπτες του -συχνά όχι μόνο ταξιδιώτες ή υπάλληλοι, αλλά και οικογένειες που έκαναν εκεί τον κυριακάτικο περίπατο- είχαν να λένε τα καλύτερα λόγια για τις μοντέρνες και άνετες εγκαταστάσεις και τις υπηρεσίες, τα καταστήματα και τα εστιατόρια που λειτουργούσαν στο χώρο. Δεν ήταν, άλλωστε, τυχαίο αεροδρόμιο: Με καθημερινές πτήσεις προς Βηρυτό, Τελ Αβίβ, Κωνσταντινούπολη και Άγκυρα (αυτές έως το 1970), το αεροδρόμιο της Λευκωσίας αποτελούσε τον κόμβο, σε εκείνη την ταραγμένη για τη Μέση Ανατολή εποχή, για τις μετακινήσεις των ξένων από τον Λίβανο και τις Αραβικές χώρες προς το Ισραήλ και αντιστρόφως.

Η έξοδος
Το καλοκαίρι του 1974 βρήκε το αεροδρόμιο στο μέσο των πυρών. Στην κυριολεξία. Οι εγκαταστάσεις του χτυπήθηκαν από την πρώτη στιγμή από τα τουρκικά στρατεύματα, που στις 24 Ιουλίου, μετά την κατάπαυση του πυρός, είχαν φτάσει σε πολύ κοντινή απόσταση. Εκείνη τη μέρα τα Ηνωμένα Έθνη απομάκρυναν τους υπαλλήλους από το κτήριο. Ήταν η τελευταία φορά που το είδαν.
«Το είχαν κρατήσει οι ΛΟΚατζήδες το αεροδρόμιο τόσες μέρες. Όμως μετά την εκεχειρία, την επομένη, μας χτυπούσαν με όλμους, που ήταν το χειρότερο, γιατί δεν ξέραμε το βλήμα πού θα πέσει. Όταν εγκαταλείψαμε το αεροδρόμιο, δάκρυσα», θυμάται ο Κώστας Ορφανός, πρόεδρος σήμερα της Επιτροπής Διερεύνησης Αεροπορικών Ατυχημάτων, που εργαζόταν τότε ως ελεγκτής εναέριας κυκλοφορίας στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας. Μαζί με δύο ακόμη συναδέλφους του από την Επιτροπή, τον πιλότο Γιαννάκη Λοΐζου και τον μηχανικό Χάρη Δελλά, επισκέφτηκαν πριν τρεις μήνες το παλιό αεροδρόμιο, στο πλαίσιο έκθεσης που ετοιμάζουν, για να δουν με συγκίνηση τους χώρους όπου κάποτε εργάζονταν, σήμερα να ρημάζουν. Στα γραφεία τους δε, στο Κέντρο Ελέγχου, βρήκαν ακόμα αφημένα αντικείμενα από τότε, τα οποία συγκέντρωσαν ως κειμήλια.

Το αεροπλάνο-φάντασμα
Σήμερα, ο χώρος του παλιού τερματικού σταθμού είναι κλειδωμένος και απρόσιτος στους σπάνιους επισκέπτες. «Το εσωτερικό του είναι σε πολύ κακή κατάσταση και η είσοδος στο κτήριο είναι επικίνδυνη», μας είπε ο αξιωματικός των ΗΕ.

Η καταστροφή είναι ολοφάνερη: Τζάμια σπασμένα, γραφεία άδεια και σχεδόν ισοπεδωμένα και τα κάγκελα στην αίθουσα αναμονής σκουριασμένα. Λουκέτα κρατούν τις πόρτες κλειστές κι επιγραφές «No entrance» απαγορεύουν την είσοδο. Στον αεροδιάδρομο ξεφυτρώνουν χόρτα. Κι όταν μιλάς, είναι τόση η σιγή κι η δυναμική του χώρου, που ακούς την επιβλητική ηχώ σου.
Από τις πιο δυνατές εικόνες του παλιού αεροδρομίου είναι το αεροπλάνο-φάντασμα των Κυπριακών Αερογραμμών, τύπου «Τρίαινα» που έχει απομείνει στον αεροδιάδρομο. Υπήρχαν κι άλλα αεροσκάφη. Ένα είχε καταστραφεί ολοσχερώς, ενώ μερικά ακόμη επισκευάστηκαν από τους Βρετανούς κι απομακρύνθηκαν. Το κυπριακό αεροσκάφος όμως που απέμεινε είχε πληγεί ανεπανόρθωτα από τα πυρά των μαχών. Σήμερα, απομένει μόνο, δίπλα στον παλιό τερματικό σταθμό, περικυκλωμένο από συρματόπλεγμα. Το αγρινό -σήμα της εταιρείας- διατηρείται. Η πρόσοψή του όμως είναι πληγωμένη κι από τις ανοιχτές πόρτες φαίνεται το διαλυμένο εσωτερικό του…

Η επιχείρηση «Νίκη»
Το αεροδρόμιο Λευκωσίας είχε βρεθεί στο επίκεντρο μίας από τις πιο τραγικές στιγμές του καλοκαιριού του ’74: την κατάρριψη του ελληνικού αεροσκάφους που μετέφερε στρατιώτες, από κυπριακά πυρά.
Τότε, μετά από πολλές αμφιταλαντεύσεις, δραματική καθυστέρηση και το καθεστώς της χούντας να καταρρέει, στην Ελλάδα είχε αποφασιστεί η αποστολή στρατιωτικής ενίσχυσης στην Κύπρο, με μια μοίρα Καταδρομών, για την αναχαίτιση της τουρκικής εισβολής. Οι στρατιώτες της 354 Μοίρας θα κατέφθαναν με δέκα αεροσκάφη C-47 Dakota και 20 Nord 2501 Noratlas, τα οποία θα απογειώνονταν νύχτα, χωρίς συνοδεία μαχητικών, σε χαμηλό ύψος, με σιγή ασυρμάτου, χωρίς φώτα πορείας και χωρίς οπτική επαφή μεταξύ τους, προκειμένου να μην γίνουν αντιληπτά από τον τουρκικό στρατό.

Στο αεροδρόμιο της Λευκωσίας, όπου προσγειώθηκαν, τα περίμεναν φορτηγά του στρατού για την άμεση αποβίβαση των καταδρομέων και την άμεση επιστροφή των αεροσκαφών στην Ελλάδα. Οι απογειώσεις, με διαφορά 5 λεπτών η μια από την άλλη, ήταν προγραμματισμένες να ολοκληρωθούν μέχρι τα μεσάνυχτα. Εκείνο το βράδυ ο Κώστας Ορφανός ήταν βάρδια στον Πύργο Ελέγχου. Ήταν ο άνθρωπος που προσγείωνε τα αεροπλάνα. «Οι συχνότητες παρακολουθούνταν από την πρώτη μέρα, γνωρίζαμε ότι θα έρθουν τα αεροπλάνα. Γύρω στα μεσάνυχτα, είχα ανέβει στον Πύργο Ελέγχου. Ήταν μια από τις χειρότερες νύχτες της ζωής μου. Το απόγευμα είχαμε επιδιορθώσει από τις ζημιές τον μικρό από τους δύο αεροδιαδρόμους -οι οποίοι σχημάτιζαν σταυρό- κι εκεί προσγειώνονταν τα μικρά αεροπλάνα. Υπήρχε συσκότιση κι ανάβαμε τελευταία στιγμή τα φώτα για να μας δουν. Άρχισαν να καλούν τα πληρώματα και τους δίναμε οδηγίες. Το τρίτο αεροπλάνο πλήγηκε από κάτω. Το είδα να παίρνει φωτιά στον αέρα, αναφλέγη και κατέπεσε…».

Τα ελικόπτερα, η εθνική κουζίνα και δυο μαύρες πολυθρόνες
Έδρα σήμερα της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ στο νησί (UNFICYP), το παλιό αεροδρόμιο αναφερόταν στο σχέδιο Ανάν ως η έδρα της νέας κυβέρνησης. Στους χώρους του σήμερα, κυρίως στις παλιές βρετανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις που υπήρχαν πλησίον, στεγάζονται οι υπηρεσίες των κυανόκρανων: τα γραφεία, οι στρατώνες, οι αποθήκες και ασφαλώς, ο χώρος συνεδριάσεων όπου συναντώνται οι δύο ηγέτες στις τρέχουσες συνομιλίες για την επίλυση του προβλήματος. Οι κυανόκρανοι που υπηρετούν εκεί προέρχονται από έντεκα χώρες, κυρίως από την Αγγλία, την Αργεντινή, τη Σλοβακία, την Ολλανδία και την Ιρλανδία. Στους χώρους αυτούς φιλοξενούνται τόσο οι βασικές εγκαταστάσεις των ΗΕ, όπως τα γραφεία, η βάση των ελικοπτέρων, οι στρατώνες και τα μηχανουργεία, όσο και τα κτήρια που πλαισιώνουν το παζλ μιας φυσιολογικής διαβίωσης στο χώρο, δηλαδή, τα εστιατόρια, το γυμναστήριο, οι εκκλησίες και τα γήπεδα γκολφ, ποδοσφαίρου και ποδοτένις. Στις αποθήκες το φαγητό φτάνει τρεις φορές τη βδομάδα, πάντα στις 5 το πρωί. Από κει θα μοιραστεί στο κεντρικό, διεθνές εστιατόριο, αλλά και στα τρία εστιατόρια των τομέων, που μαγειρεύουν εθνικά φαγητά: αργεντίνικο ο πρώτος, βρετανικό ο δεύτερος, σλοβακοουγγαρέζικο ο τρίτος.

Ο Αργεντίνος αξιωματικός Carreras μας ανοίγει την πόρτα στην αίθουσα εκπαίδευσης: Από εκεί περνούν όλοι κυανόκρανοι καταφθάνοντας στην Κύπρο για να εκπαιδευτούν για τις περιπολίες που θα κληθούν να κάνουν καθημερινά στη νεκρή ζώνη. Η θητεία των ένστολων στο νησί θα διαρκέσει από έξι έως δώδεκα μήνες, ανάλογα με τον τομέα στον οποίο βρίσκονται. Οι Βρετανοί κι οι Αργεντίνοι μένουν έξι μήνες, οι Σλοβάκοι ένα χρόνο. Με ένα ενδιάμεσο σχόλιο θλίψης από τον αξιωματικό για τον αποκλεισμό της «Famagusta» στους ομίλους του Champions League, οδηγούμαστε απέναντι, στο γυμναστήριο, που αποτελεί στέκι για πολλούς στρατιωτικούς.
Πιο πέρα οι βάσεις των μηχανικών, που έχουν την ευθύνη επιδιόρθωσης των δρόμων και κτηρίων της νεκρής ζώνης και δίπλα τους, η καθολική εκκλησία του Αποστόλου Βαρνάβα. Παραδόξως, για τον χώρο, η πόρτα της είναι ανοιχτή. «Οι πόρτες του Θεού είναι πάντα ανοιχτές για όλους», σχολιάζει ο αξιωματικός που μας συνοδεύει, που δεν παραλείπει να συλλυπηθεί για το θάνατο του Τάσσου Παπαδόπουλου.

Τα ελικόπτερα
Ο δρόμος για τη βάση των ελικοπτέρων -του μοναδικού στρατιωτικού εξοπλισμού του ΟΗΕ στο νησί- περνά μέσα από ένα αλσύλλιο. «Έχει πολλά είδη πουλιών εδώ», σημειώνει ο συνοδός μας, καθώς εγώ παρατηρώ μια παλιά, σκουριασμένη πινακίδα που απαγορεύει το κάπνισμα και προειδοποιεί για… τα άλογα που κυκλοφορούν στην περιοχή. Οι εγκαταστάσεις βρίσκονται στον παλιό βρετανικό πύργο ελέγχου, και σε μια γωνιά τα μηχανήματα έχουν διατηρηθεί από τότε.
Στα ελικόπτερα, που κάνουν καθημερινά πτήσεις από τη νεκρή ζώνη, ελέγχοντας για τυχόν αλλαγές στην περιοχή, απασχολούνται 28 άτομα-πιλότοι, μηχανικοί, τεχνικοί, ηλεκτρολόγοι και διασώστες. Όπως μας ενημερώνει ο διοικητής, η χειρότερη περιοχή για τις πτήσεις είναι πάνω από τα Κόκκινα, λόγων των απότομων βουνοπλαγιών, και πάνω από την παλιά Λευκωσία, όπου τα κτήρια απειλούνται με κατάρρευση.

Δυο μαύρες πολυθρόνες

Ξαναμπαίνουμε στο αυτοκίνητο και κινούμαστε προς το χώρο των συσκέψεων. Οι αποστάσεις στην ερημική περιοχή είναι πραγματικά μεγάλες και το καλοκαίρι οι υψηλές θερμοκρασίες κάνουν την ατμόσφαιρα αποπνικτική. Στην αίθουσα συσκέψεων τα πράγματα είναι πολύ καλύτερα: Είναι ο ήσυχος χώρος, όπου συναντιούνται οι ηγέτες των δύο κοινοτήτων για τις διαβουλεύσεις επίλυσης του Κυπριακού. Η μία αίθουσα, μεγαλύτερη, με καθίσματα σε σχήμα «Π». Στο κέντρο κάθεται πάντα ο ειδικός διαμεσολαβητής και στις δύο καθετές πλευρές οι ηγέτες με τους διπλωμάτες τους. Στην τρίτη θέση, αντικριστά, υπάρχουν τυπωμένα σε καρτέλες τα ονόματα των δύο συμβούλων, του Γιώργου Ιακώβου και του Οζντίλ Ναμί. Δίπλα, σε μια μικρότερη αίθουσα, δύο ίδιες, μαύρες, δερμάτινες πολυθρόνες, σε απόσταση μισού μέτρου μεταξύ τους: Εκεί λαμβάνουν χώρα τα τετ α τετ μεταξύ των δύο ηγετών και μόνο.

*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 28/12/2008

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s