Η εικόνα των ηγετών παραπλανεί

Η ρητορική του Έρογλου δεν αντιπροσωπεύει τη βάση των Τ/Κ

Μια διαχρονική έρευνα του Ομίλου Ιστορικού Διαλόγου και Έρευνας και του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης δείχνει στροφή των Τ/Κ προς τους Ε/Κ, αντίθετα με τη σκληρή εικόνα της ηγεσίας τους

Της Χρύστας Ντζάνη*

Η τελευταία αλλαγή σκυτάλης στις ηγεσίες των δύο κοινοτήτων της Κύπρου ενδέχεται να δημιουργεί παραπλανητικές εντυπώσεις στους Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους για την κατεύθυνση των αλλαγών στην ποιότητα των διακοινοτικών σχέσεων στη βάση/ψηφοφόρους της άλλης κοινότητας. Αυτό διαπιστώνει, μεταξύ άλλων ενδιαφερόντων συμπερασμάτων, μια διαχρονική πρωτοποριακή έρευνα που διεξάγεται στην Κύπρο και στις δύο κοινότητες στο πλαίσιο ερευνητικής συνεργασίας του Ομίλου Ιστορικού Διαλόγου και Έρευνας (ΟΙΔΕ) με το Κέντρο Μελέτης Διομαδικών Συγκρούσεων του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης (Oxford Centre for the Study of Intergroup Conflict).
Έτσι, μετά την άνοδο της τουρκοκεντρικής ρητορικής του Ντερβίς Έρογλου στην εξουσία του ψευδοκράτους, αναπτύσσεται, στην ελληνοκυπριακή πλευρά, η εντύπωση πως οι Τουρκοκύπριοι τείνουν προς πιο ακραίες τάσεις σε ό,τι αφορά στο κυπριακό ζήτημα, ενώ, στην πραγματικότητα, την τελευταία χρονιά οι Τουρκοκύπριοι εμφανίζουν μια τάση διαφοροποίησης προς θετικότερες διαθέσεις προς τους Ελληνοκυπρίους. Αντίστοιχα, οι Τουρκοκύπριοι πιθανόν να ερμηνεύουν τη συμφιλιωτική ρητορική του Δημήτρη Χριστόφια ως αν οι Ελληνοκύπριοι γενικά να τείνουν χέρι φιλίας στην άλλη πλευρά. Την ίδια στιγμή, όμως, η ελληνοκυπριακή πλευρά, από το δημοψήφισμα και έπειτα, ακόμη και μετά την ανάδειξη του ΑΚΕΛ στην εξουσία, παρουσιάζει αυξανόμενη τάση απομάκρυνσης από τους Τ/Κ.

Αλλο ηγεσία, άλλο βάση
Ο υπεύθυνος έρευνας του μη κυβερνητικού, μη κερδοσκοπικού, διακοινοτικού Ομίλου Ιστορικού Διαλόγου και Έρευνας , κ. Χάρης Ψάλτης, επίκουρος καθηγητής Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, χαρακτήρισε το φαινόμενο αυτό ενδιαφέρον, σημειώνοντας ότι, όπως φαίνεται, «η ηγεσία της κάθε κοινότητας ασκεί περισσότερη επιρροή στην ποιότητα των διακοινοτικών σχέσεων, στον πληθυσμό της άλλης κοινότητας απ΄ ό,τι στον πληθυσμό της ίδιας της κοινότητας». «Οι δύο κοινότητες διαφοροποιούνται προς αντίθετες κατευθύνσεις όσον αφορά την εικόνα που έχει η μία για την άλλη», εξήγησε στον «Π», σημειώνοντας ότι σε σύγκριση με ανάλογη έρευνα που διεξήχθη το 2007 παρατηρείται μια σημαντική θετική διαφοροποίηση στις στάσεις της τουρκοκυπριακής κοινότητας, λόγω και της εκλογής Χριστόφια το 2008, τις συνεχείς διελεύσεις Τ/Κ προς την ε/κ κοινότητα που οδηγούν σε αύξηση των επιπέδων εμπιστοσύνης για τους Ε/Κ και την αποδυνάμωση του παραδοσιακού τουρκικού εθνικισμού της «μητέρας πατρίδας» στην τουρκοκυπριακή κοινότητα.
Τη στιγμή που βελτιωνόταν η ποιότητα των διακοινοτικών σχέσεων στη βάση της τ/κ κοινότητας, υπήρξε αλλαγή της διακυβέρνησης από τον Ταλάτ στον Έρογλου. Κι όμως, παρά την πιο εθνικιστική διάθεση του Έρογλου, σε σύγκριση με την περισσότερο συμφιλιωτική του Ταλάτ, η τάση βελτίωσης των διακοινοτικών σχέσεων στη βάση των Τ/Κ συνεχίζεται, σε αντίθεση με τη μετακίνηση στο επίπεδο της ηγεσίας. «Είναι σημαντικό να αντιληφθεί ο κόσμος πως η τάση στη βάση στην Τ/Κ κοινότητα κινείται στην πραγματικότητα σε εντελώς αντίθετη κατεύθυνση απ΄ ό,τι η αλλαγή στην ηγεσία, πράγμα που πιθανώς υπογραμμίζει και το γεγονός ότι η αλλαγή ηγεσίας στην τ/κ κοινότητα δεν σχετιζόταν άμεσα με την πορεία του Κυπριακού», σημειώνει ο κ. Ψάλτης.

Ασυμμετρία ενημέρωσης
Το γεγονός, υπογράμμισε, ότι πολλοί Τουρκοκύπριοι ακόμα μιλούν ελληνικά, παίζει σημαντικό ρόλο, καθώς μπορούν να παρακολουθούν από κοντά τις εξελίξεις στην ε/κ κοινότητα, μέσω της τηλεόρασης, του Τύπου και του διαδικτύου. Εξάλλου, αναλογικά, το ποσοστό των Τουρκοκυπρίων που έρχονται στις ελεύθερες περιοχές και έχουν δημιουργήσει φιλίες με Ε/Κ είναι πολύ μεγαλύτερο από το αντίστοιχο των Ελληνοκυπρίων, οι οποίοι σπανιότερα μεταβαίνουν στα κατεχόμενα. «Αν υπάρχει διαφοροποίηση στον πολιτικό λόγο του διαπραγματευτή των Ε/Κ, αυτό εύκολα γίνεται αντιληπτό στις πραγματικές του διαστάσεις από τους Τ/Κ και σίγουρα πολύ πιο εύκολα απ΄ ό,τι ανάλογες αλλαγές στην Τ/Κ κοινότητα γίνονται αντιληπτές από τους Ε/Κ», σημειώνει ο κ. Ψάλτης. Μέσα στην ε/κ πλευρά οι τάσεις φαίνεται να διαμορφώνονται κυρίως από τα φίλτρα των ΜΜΕ και τις κομματικές τοποθετήσεις των αντιπολιτευτικών κομμάτων. «Ο κυρίαρχος λόγος στα ΜΜΕ, και κυρίως στις τηλεοράσεις, είναι αντιπολιτευτικός, συχνά αφοριστικός για την ηγεσία των Τ/Κ και προς την πολιτική Χριστόφια και μη συμβιβαστικός. Αυτό δημιουργεί αρνητικές εικόνες στον κόσμο για την άλλη κοινότητα και χαμηλές προσδοκίες για επίλυση του Κυπριακού», εξηγεί ο ερευνητής.

Διαχρονική έρευνα
Η έρευνα στην οποία στηρίζονται αυτά τα συμπεράσματα έγινε με προσωπικές συνεντεύξεις σε αρχικό δείγμα 1.000 ατόμων σε κάθε κοινότητα με τη διαδικασία της τυχαίας στρωματοποιημένης δειγματοληψίας. Η σημαντική διαφοροποίησή της σε σχέση με σφυγμομετρήσεις που έχουν γίνει κατά καιρούς στις δύο κοινότητες έγκειται στο ότι είναι διαχρονική, καταγράφοντας αλλαγές σε βάθος χρόνου και όχι φωτογραφικά στιγμιότυπα και κυρίως στηρίζεται σε αυστηρή ερευνητική μεθοδολογία, κοινωνιοψυχολογικό θεωρητικό υπόβαθρο και χρήση κλιμάκων υψηλής εσωτερικής συνάφειας.
Έτσι, στην πρόσφατη διαχρονική έρευνα το πρώτο ερωτηματολόγιο συμπληρώθηκε τον Απρίλη του 2010, και το δεύτερο τον Νοέμβρη – Δεκέμβρη του 2010 και διερευνούσε τις πιθανές σχέσεις μεταξύ μεταβλητών που αφορούσαν τη συχνότητας και ποιότητα της επαφής Ε/Κ-Τ/Κ, τις αναπαραστάσεις των αιτίων του Κυπριακού προβλήματος, τον ελληνοκεντρισμό και τουρκοκεντρισμό σε σχέση με αισθήματα προσλαμβανόμενης απειλής από την άλλη κοινότητα προκατάληψη και εμπιστοσύνη.

Αλλάζει το κλίμα
Μάλιστα, οι εξελίξεις που σημειώνονται τις τελευταίες βδομάδες στην Τ/Κ κοινότητα, η οποία έρχεται σε σύγκρουση με την ηγεσία της Τουρκίας, με αφορμή το οικονομικό πακέτο της ‘Αγκυρας και τις προκλητικές δηλώσεις Ερντογάν, καταγράφεται στην έρευνα ως μια σημαντική μετατόπιση της κοινότητας σε μια σειρά από μεταβλητές και μπορεί να χαρακτηριστεί σαν μια φυσική συνέχεια των μετατοπίσεων που καταγράφονται στη διαχρονική έρευνα αλλά και σε σχέση με προηγούμενη έρευνα του 2007.
Συγκεκριμένα, από τον Απρίλη του 2010 μέχρι τον Δεκέμβρη του ίδιου έτους παρατηρούνται οι εξής αλλαγές: Οι Τ/Κ νιώθουν ότι όταν έχουν επαφή με τους Ε/Κ είναι σε καλύτερη ποιότητα απ΄ ό,τι τον Απρίλη του 2010. Δίνουν περισσότερη σημασία στο ενδεχόμενο μιας φιλίας με Ε/Κ απ΄ ό,τι πριν και αρχίζουν να βλέπουν περισσότερο την οπτική γωνία της Ε/Κ κοινότητας, αυξάνοντας το αίσθημα συλλογικής ευθύνης, ότι «φέρουμε κι εμείς σαν κοινότητα ευθύνη για πράματα που έχουν γίνει στο παρελθόν κι έχουμε κι εμείς ένα ρόλο να παίξουμε για να βελτιωθεί η κατάσταση».
Την ίδια ώρα, αυξάνεται η επίρριψη ευθυνών στην Τουρκία για τη δημιουργία του Κυπριακού προβλήματος, μειώνοντας τον τουρκοκεντρισμό, και την προσκόλληση στην «μητέρα πατρίδα». Τέτοιες μετατοπίσεις συνδέονται με επιθυμία για συμβίωση με τους Ε/Κ, από τους οποίους νιώθουν να απειλούνται όλο και λιγότερο. «Μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει μια αυξανόμενη τάση ανάπτυξης των διακοινοτικών σχέσεων. Στην τ/κ κοινότητα η ποιότητα των διακοινοτικών σχέσεων κινείται προς το θετικότερο», επισημαίνει ο κ. Ψάλτης. Σημειώνει, μάλιστα, ότι η μεγάλη αλλαγή στην τ/κ κοινότητα καταγράφηκε κάπου μεταξύ 2007 και 2010, θέτοντας πλέον σε μια μάλλον ουδέτερη -όχι ακόμα θετική- βάση την εικόνα τους για τις διακοινοτικές σχέσεις, η οποία το 2007 ήταν αρνητική, καθώς ήταν μόλις τρία χρόνια από το «όχι» των Ε/Κ στο δημοψήφισμα, το οποίο ερμηνεύτηκε ως απόρριψη προς αυτούς.

Συμβίωση ή αυτονόμηση
Από τις ίδιες έρευνες προκύπτει ότι έχει μειωθεί σημαντικά το ποσοστό των Τουρκοκυπρίων που θεωρούν ως ιδεατή λύση του Κυπριακού τη δημιουργία δύο χωριστών κρατών, κάτι που, το 2007, επιθυμούσε το 68% των Τ/Κ, ποσοστό που το 2010 έπεσε στο 35%. Στην τ/κ κοινότητα καταγράφεται γενικά βελτίωση στις διακοινοτικές σχέσεις, αφού, ενώ το 2007 το 25% των Τ/Κ δήλωναν ότι έχουν τουλάχιστον έναν Ε/Κ φίλο, σήμερα αυξήθηκαν στο 35%. Η βελτίωση συνδέεται εν μέρει με το γεγονός ότι η πλειοψηφία των Τ/Κ διατηρεί σταθερή επαφή με την ε/κ κοινότητα, κάτι που συμβαίνει για ένα πολύ μικρότερο ποσοστό στους Ε/Κ.
«Σύμφωνα με τη θεωρία της επαφής της κοινωνικής ψυχολογίας, βλέπουμε ότι αυτή η συχνή επαφή οδηγεί σε αύξηση της εμπιστοσύνης και μείωση της προκατάληψης απέναντι στους Ελληνοκυπρίους», εξηγεί ο κ. Ψάλτης. Μια άλλη σημαντική παράμετρος για την αύξηση της συμφιλιωτικής τάσης των Τ/Κ είναι η σταδιακή απομάκρυνσή τους από την Τουρκία, η οποία τελευταία πήρε τη μορφή της αντίστασης στο οικονομικό πακέτο που έρχεται από την Τουρκία και επιδεινώθηκε από τις δηλώσεις του Ερντογάν. Σύμφωνα με τον κ.Ψάλτη, η τάση αυτή προβλέπεται να δυναμώνει συνεχώς, με συνεπακόλουθο όφελος για τις διακοινοτικές σχέσεις, καθώς, όσο οι Τ/Κ απομακρύνονται από την Τουρκία, τόσο συνήθως αποκτούν καλύτερη εικόνα και στάση για τους ΕΚ μέσα από ενδυνάμωση κυπροκεντρικών τάσεων.
Ωστόσο, μέχρι στιγμής η απομάκρυνση των Τ/Κ από την Τουρκία δεν μεταφράζεται με απόλυτους όρους σε θετική στάση προς την ε/κ πλευρά, ειδικά στο ενδεχόμενο συμβίωσης, αφού τα επίπεδα δυσπιστίας απέναντι στους Ε/Κ, για την πλειοψηφία των Τ/Κ, παραμένουν υψηλά παρά τη σημαντική καθοδική τάση τους. Επίσης, από παλιότερη έρευνα προκύπτει ότι από την περίοδο του δημοψηφίσματος και μετά στην τ/κ κοινότητα αναπτύσσεται σημαντική τάση κοινοτικής αυτονόμησης. Μια προσπάθεια, δηλαδή, να τηρηθούν αποστάσεις τόσο από την Τουρκία, όσο και από τους Ε/Κ. «Οι κινητοποιήσεις στην τ/κ κοινότητα», καταλήγει ο κ. Ψάλτης, «πηγάζουν λοιπόν από ετερόκλητα κίνητρα». Έτσι, μπορεί για κάποιους να αποτελούν απλά αντίδραση στο ενδεχόμενο μείωσης μισθών, αλλά για άλλους είναι και η αντίδραση στην εξάρτηση και υποτίμηση από την τουρκική κυβέρνηση και τον αυξανόμενο εποικισμό. Για κάποιους αυτό συνδέεται με την αυξανόμενη προσέγγιση με τους Ε/Κ σε καθημερινό ανθρώπινο επίπεδο και επιθυμία για συμβίωση, ενώ για άλλους όχι.
Στο διάστημα αναφοράς των ερευνών που διεξήχθησαν σε συνεργασία με το Κέντρο Μελέτης της Διομαδικής Σύγκρουσης στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, από το 2007 έως το 2010, η ε/κ πλευρά δεν παρουσιάζει τάση προσέγγισης προς την τ/κ πλευρά. Αντίθετα, παρατηρείται επιδείνωση των σχέσεών της με την τ/κ κοινότητα. «Αν συγκρίνουμε το κλίμα από τον Απρίλη του 2010 που βγήκε στην εξουσία των Τ/Κ ο Έρογλου μέχρι σήμερα, φαίνεται πως η εκλογή του είναι ένας από τους παράγοντες, που, σε συνάρτηση με τον τρόπο παρουσίασης των θέσεών του από την πλειοψηφία των ε/κ ΜΜΕ, είχε ακόμη πιο αρνητικό αντίκτυπο στην ε/κ κοινότητα. Σε κάποιο βαθμό βλέπουμε και αύξηση του ελληνοκεντρισμού, αλλά και του αισθήματος της απειλής, ότι απειλούνται, δηλαδή, η πολιτική εξουσία των Ε/Κ και η οικονομική τους κατάσταση», σημειώνει ο κ. Ψάλτης. Ταυτόχρονα, αποδυναμώνεται η επιθυμία συμβίωσης με τους Τ/Κ και αυξάνεται η επίρριψη ευθυνών στην Τουρκία για το Κυπριακό.

*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 27/02/2011.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s