Ο κακός βεζίρης έχασε τον χαλίφη του

ΙΖΝΟΓΚΟΥΝΤ

O Ζαν Ταμπαρί, σκιτσογράφος του βεζίρη Ιζνογκούντ, έφυγε από τη ζωή στις 18 Αυγούστου, σε πείσμα του εραστή των κόμικς Ουμπέρτο Έκο, ο οποίος είπε πως αυτό το μήνα δεν υπάρχουν ειδήσεις.

Tης Χρύστας Ντζάνη*

Το 1962, τη χρονιά που το πενάκι του Ζαν Ταμπαρί [Jean Tabary] και η γραφή του Ρενέ Γκοσινί [Rene Goscinni] γέννησαν τον Ιζνογκούντ, τον βεζίρη που μια ζωή ονειρευόταν να γίνει χαλίφης στη θέση του χαλίφη, η Βαγδάτη ήταν μια μετααποικιακή πρωτεύουσα που γοήτευε τους Δυτικούς χάρη στην έντονη μεσανατολίτικη ιστορία της. Τον Αύγουστο του 2011, όταν ο Ταμπαρί έφυγε από τη ζωή [κι ας είπε κάποτε ο εραστής των κόμικς Ουμπέρτο Έκο πως το μήνα τούτο δεν υπάρχουν ειδήσεις], πολλά καρέ και ατέλειωτες δολοπλοκίες του βεζίρη μετά, η Βαγδάτη είναι μια πόλη ρημαγμένη απ’ τον πόλεμο, που ψάχνει τη θέση της στον σύγχρονο κόσμο. Ακόμη κι έτσι, ο Ιζνογκούντ ίσως να ‘χει τώρα τη μοναδική ευκαιρία να γίνει χαλίφης στη θέση του χαλίφη, όπως πολύ ρομαντικά τον σχεδίασε ο Ydel, να το ζητά από τον θεό πια, σε ένα σκιτσάκι – φόρο τιμής στον Γάλλο σκιτσογράφο που «έφυγε» για να ανταμώσει με τον φίλο από τα παλιά, Ρενέ Γκοσινί.
Ο Ζαν Ταμπαρί γεννήθηκε στη Στοκχόλμη τον Μάρτιο του 1930. Ένα από τα εννιά παιδιά ενός επαγγελματία Γάλλου μουσικού, αφού εργάστηκε σε διάφορα επαγγέλματα, το 1956 ξεκίνησε την ενασχόλησή του με τα κόμικς, με την ιστορία Richard et Charlie, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό κόμικς Vaillant. Οι δύο αχώριστοι φίλοι της πρωτόλειας έκδοσης του Ταμπαρί έγιναν εξαρχής δημοφιλείς κι οι περιπέτειές τους δημοσιεύονταν αδιάκοπα για έξι χρόνια. Η δραστηριότητά του τα επόμενα χρόνια υπήρξε εντονότατη: το 1958 κυκλοφορεί το «Grabadu et Gabalioutchou», με τις περιπέτειες δύο κωμικών μεσήλικων και το 1959 τις ιστορίες του Totoche, ενός νεαρού αγοριού που ζούσε με την παρέα του στο Μπελβίλ. Στα άλλοτε κωμικά και άλλοτε συναισθηματικά καρέ του Totoche [ο οποίος έφερε για επώνυμο το παρατσούκλι της οικογένειας του σκιτσογράφου, «Ριμπατά»], ο Ταμπαρί λοιδορούσε τους ενήλικες, οι οποίοι συχνά εμφανίζονταν ως οι κακοί της υπόθεσης. Από τον Totoche ξεπήδησαν μάλιστα, το 1966, ως αυτόνομη ιστορία, η Κορίν και ο Ζανό [Corinne et Jeannot].


Ιζ νο γκουντ
Στις αρχές του ’60 ο Ταμπαρί ξεκινά τη συνεργασία του με τον σεναριογράφο Ρενέ Γκοσινί, ο οποίος ήταν ήδη γνωστός από τις ιστορίες του Αστερίξ και του Λούκι Λουκ. Από το πρώτο τους κοινό κόμικς, τις «Περιπέτειες του χαλίφη Χαρούν Ελ Πουσάχ» ξεχώρισαν έναν δεύτερο χαρακτήρα, ο οποίος γρήγορα αναδείχθηκε σε πρωταγωνιστή μιας σειράς από σπαρταριστές ιστορίες δολοπλοκίας στη μαγική Ανατολή: ξεκινώντας -όπως και ο Αστερίξ- από το περιοδικό Pilote, ο μεγάλος βεζίρης Ιζνογκούντ προσωποποίησε τις ραδιουργίες των δελφίνων που ορέγονται το θρόνο με κάθε τίμημα. Η ατάκα του «θέλω να γίνω χαλίφης στη θέση του χαλίφη!», που επαναλάμβανε επιτακτικά σε κάθε ιστορία, έγινε συνώνυμο του φθόνου της εξουσίας, ο δε βεζίρης Ιζνογκούντ εξελίχθηκε σε αγαπημένη φιγούρα όσων είχαν ήδη βαρεθεί τους αψεγάδιαστους, καλοπροαίρετους πρωταγωνιστές των κόμικς με happy end. Η συνεργασία τους υπήρξε κάτι παραπάνω από αρμονική και γόνιμη: στο πρόσωπο του Ιζνογκούντ [τα αδρά χαρακτηριστικά του οποίου σχεδίαζε με πολύ πετυχημένες γωνίες ο Ταμπαρί] ο Γκοσινί βρήκε όλο το πεδίο να απλώσει το παιχνιδιάρικο συγγραφικό του ύφος. Σε αντίθεση με τον Μορίς στον Λούκι Λουκ και τον Ουντερζό στον Αστερίξ, ο Ταμπαρί στον Ιζνογκούντ έδινε την ελευθερία στον Γκοσινί να διανθίζει το κείμενο με ατέλειωτα λογοπαίγνια, σε τέτοιο βαθμό, που κάποια στιγμή ο κακός βεζίρης εμφανίζεται να απειλεί τον πιστό του σκλάβο Μπλιαχ Χαχάτ ότι αν ξανακάνει το παραμικρό λογοπαίγνιο, θα τον παλουκώσει. Εξάλλου, από λογοπαίγνιο προήρθε και το ίδιο το όνομα του κακού βεζίρη: Ιζνογκούντ από τη γαλλική προφορά του αγγλικού «He is no good», που εξέφραζε ξεκάθαρα τον κακό του χαρακτήρα.

Χίλιοι και ένας θρόνοι
Όσο για το ανατολίτικο περιβάλλον; Ο Ταμπαρί είχε δηλώσει πως το 1962, όταν σχεδίαζαν τον Ιζνογκούντ, δεν υπήρχε κόμικς για τις «Χίλιες και μία νύχτες» και έτσι αποφάσισαν να κάνουν τον ήρωά τους Ανατολίτη, τοποθετώντας τον στο Ιράκ [Βαγδάτη]. Και πάλι σε αντίθεση με τα αρχαιοπρεπή σκηνικά του Αστερίξ ή την Άγρια Δύση του Λούκι Λουκ, ο Ιζνογκούντ χάριζε στον αναγνώστη μια ιδεατή, εξωτική εικόνα της Ανατολής, με τα αμύθητου πλούτου παλάτια, τα χαρέμια, τα μαγικά χαλιά, τους φακίρηδες και τα τζίνια, που όμως ποτέ δεν ήταν αρκετά για να χαρίσουν στον Ιζνογκούντ τον πολυπόθητο θρόνο του χαλίφη. Η Ανατολή, βεβαίως, δεν ήταν παρά ένα συμβολικό σκηνικό εξουσίας: «Ο Ιζνό θα μπορούσε να σταθεί σε οποιαδήποτε κοινωνία, σε οποιαδήποτε χώρα και εποχή. Και βέβαια δεν είναι κατακριτέα η φιλοδοξία του, αλλά τα μέσα που χρησιμοποιεί για να φτάσει εκεί που θέλει», είχε δηλώσει ο Ταμπαρί.
Η συνεργασία του με τον Γκοσινί διήρκησε 15 αρμονικά χρόνια – μέχρι που, το 1977, ο Γκοσινί απεβίωσε στη διάρκεια ενός τεστ κοπώσεως. «Αγαπούσα και γέλαγα με τα σενάριά του και εκείνου του άρεσαν τα σχέδιά μου. Ήταν επαγγελματίας και αστείος στην προσωπική του ζωή», είχε δηλώσει για τον συγγραφέα ο Ταμπαρί, που συνέχισε μόνος του τον Ιζνογκούντ, χαρίζοντάς του μάλιστα [σε αντίθεση με τον Ουντερζό του Αστερίξ] πολύ περισσότερες συνέχειες στη μετά-Γκοσινί εποχή. Στα χρόνια που ακολούθησαν, ο Ιζνογκούντ απέκτησε το δικό του, φανατικό κοινό παγκοσμίως, με τον Ταμπαρί όχι απλώς να διατηρεί το ιδιότυπο χιούμορ του ήρωα, αλλά και να βελτιώνει διαρκώς τα σχέδιά του. Το τελευταίο τεύχος κυκλοφόρησε το 2004 και ένα χρόνο μετά, ο «Ιζνογκούντ» μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη, από τον Πατρίκ Μπραουντέ.

Το τέλος
Ο Ζαν Ταμπαρί υπήρξε παραγωγικός μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής του και λάτρης των κόμικς. Ζωγράφιζε διαρκώς, έκανε σχέδια για το μέλλον και επιμελούνταν τις εκδόσεις από τον δικό του πια εκδοτικό οίκο. Το 2004 υπέστη εγκεφαλικό και ένα χρόνο μετά έχασε τη σύζυγό του, γεγονός το οποίο ποτέ δεν ξεπέρασε. Το 2008 κυκλοφόρησαν οι «Χίλιες και μία νύχτες του χαλίφη» και ο 28ος τόμος της σειράς «Iznogoud en librairie», με την υπογραφή πια των παιδιών του. Έφυγε από τη ζωή στις 18 Αυγούστου 2011, αφήνοντας τον βεζίρη ολομόναχο, στη μάταιη διεκδίκηση του θρόνου.

*Δημοσιεύτηκε στο «Παράθυρο» του Πολίτη, στις 28/8/2011.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s