Παρανομούν δήμοι – Πολεοδομία

Δεν εφαρμόζεται σωστά ο νόμος για την προσβασιμότητα

Της Χρύστας Ντζάνη*

Τη μέρα που πήγα να βρω την Αγάθη Θεμιστοκλέους, γενική συντονίστρια της Τεχνικής Επιτροπής Διευκολύνσεων Εμποδιζόμενων Ατόμων (ΤΕΔΕΑ), ένας πολίτης είχε κλείσει με το αυτοκίνητό του την έξοδο της πολυκατοικίας της, μέχρι να αγοράσει κάτι από παρακείμενο κατάστημα.
Η κ. Θεμιστοκλέους γύρισε και με κοίταξε. «Αυτή είναι η νοοτροπία μας. Τον άλλο τον νοιάζει να κάνει μόνο τη δουλειά του», είπε. Ύστερα από λίγο βρεθήκαμε με την Κλέλια Πετρίδου, γραμματέα της ΤΕΔΕΑ και υπεύθυνη του Γραφείου Σχεδιασμού για τα άτομα με αναπηρία. Για την ακρίβεια, είναι το μοναδικό άτομο που στελεχώνει το γραφείο -από τη δημιουργία του, πριν δέκα χρόνια- κι έχει την ευθύνη συντονισμού όλων των υπουργείων σε θέματα προσβασιμότητας αναπήρων σε δημόσια κτήρια. Η κ. Πετρίδου με υποδέχτηκε με μια επιστολή που έστειλε πρόσφατα στους προέδρους των Ενώσεων Δήμων και Κοινοτήτων και στον γενικό διευθυντή του υπουργείου Εσωτερικών. «Η Πολεοδομία και οι τοπικές αρχές παρανομούν σε βάρος των ατόμων με αναπηρίες», καταγγέλλει.
Η επιστολή αναφερόταν σε περιπτώσεις λανθασμένης ερμηνείας του κανονισμού 61Η του περί Οδών και Οικοδομών Νόμου για τη χρήση των οικοδομών από Άτομα με Αναπηρία. Σύμφωνα με αυτόν, όλα τα επίπεδα της οικοδομής πρέπει να είναι προσβάσιμα σε ανάπηρα πρόσωπα, ενώ κάθε καινούργιο κτίσμα οφείλει να έχει «κατάλληλα διαμορφωμένο κεκλιμένο επίπεδο (ράμπα) σύνδεσης της κύριας εισόδου με δημόσιο δρόμο και / ή πεζοδρόμιο, κατασκευασμένο από αντιολισθητικό υλικό» και με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με την κ. Πετρίδου, το λάθος που γίνεται πολύ συχνά στα καινούργια κτίσματα είναι ότι οι σχεδιαστές και οι εργολάβοι θεωρούν ως κεντρική είσοδο μόνο την κεντρική είσοδο της πολυκατοικίας και όχι τα καταστήματα που αυτή μπορεί να έχει στο ισόγειό της. Ως αποτέλεσμα, τα καταστήματα δεν είναι προσβάσιμα σε χρήστες αναπηρικού τροχοκαθίσματος ή σε άτομα που δυσκολεύονται στην κίνησή τους (π.χ. ηλικιωμένους, γυναίκες με μωρά σε καρότσι κτλ.). Επιπλέον, στις πλείστες περιπτώσεις που οι ιδιοκτήτες καταστήματος δημιουργούν αυτοβούλως ράμπα, αυτές είναι εκτός προδιαγραφών και επικίνδυνες, εξαιτίας των λανθασμένων κλίσεων, του ακατάλληλου ολισθηρού δαπέδου τους κτλ. Σε μια τέτοια περίπτωση, μάλιστα, ένας πολίτης υπέστη σοβαρό ατύχημα όταν επιχείρησε να διασχίσει ράμπα, σε κατάστημα στη Λευκωσία, που είχε κατασκευαστεί με λανθασμένη κλίση και με επικίνδυνο ολισθηρό δάπεδο. Όπως επισημαίνει η κ. Πετρίδου, είναι ευθύνη του τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως και των τεχνικών υπηρεσιών των δήμων να ερμηνεύουν σωστά και όχι αποσπασματικά τη νομοθεσία, προκειμένου να αποφεύγονται τέτοια λάθη, που συνιστούν όχι μόνο κίνδυνο για τους πολίτες, αλλά διάκριση σε βάρος των ατόμων με αναπηρία, η πρόσβαση των οποίων στους συγκεκριμένους χώρους παρεμποδίζεται.

Θέμα νοοτροπίας

Σύμφωνα με την ΤΕΔΕΑ, τα σοβαρά προβλήματα προσβασιμότητας που παραμένουν στις κυπριακές πόλεις, παρά την ψήφιση της νομοθεσίας εδώ και δέκα χρόνια, εκκινούν από τη νοοτροπία μας. «Όλα τα κτήρια δημόσιας χρήσης πρέπει να είναι προσβάσιμα. Καταστήματα, γραφεία, εμπορικά κέντρα, όπου επιτρέπεται η είσοδος του κοινού. Όμως, ούτε καν οι βουλευτές ξέρουν τι είναι τα κτήρια δημόσιας χρήσης και μιλούν για κυβερνητικά κτήρια», αναφέρει η κ. Θεμιστοκλέους. Η κακή μας νοοτροπία ήταν κι αυτή που οδήγησε στην ίδρυση της ΤΕΔΕΑ, το 1999. Τότε που η αρχιτέκτονας κ. Θεμιστοκλέους διοργάνωνε σεμινάρια σε άλλους αρχιτέκτονες για θέματα προσβασιμότητας. «Πίστευα πάντα ότι είναι η κακή αρχιτεκτονική που κάνει ανάπηρους τους ανθρώπους. Όταν έκανα τα σεμινάρια, άκουγα συχνά την ερώτηση «υπάρχουν ανάπηροι;». Έλεγα ναι, υπάρχουν. Αλλά δεν κυκλοφορούν γιατί δεν μπορούν», θυμάται. Ήταν η εποχή που όσες ράμπες υπήρχαν στα καταστήματα είχαν χτιστεί για να εξυπηρετούνται τα καταστήματα κατά τη φόρτωση των εμπορευμάτων τους και όχι για την πρόσβαση των ατόμων με αναπηρίες. Σε εκείνο το σεμινάριο προέκυψε η ιδέα για τη δημιουργία μιας επιτροπής που θα ασχολείται με θέματα προσβασιμότητας, άτυπη στην αρχή, αλλά ουσιαστική. Πολύ σύντομα, η ΤΕΔΕΑ βρέθηκε στη Βουλή με εισηγήσεις για τη δημιουργία κανονισμού που θα αφορά την προσβασιμότητα σε κτήρια. Χρειάστηκαν μερικά μερόνυχτα για να ετοιμάσουν τους κανονισμούς και η καλή θέληση της κοινοβουλευτικής επιτροπής Εσωτερικών, η οποία γρήγορα εξέτασε το θέμα, ενέκρινε τους κανονισμούς και τους ενσωμάτωσε στη νομοθεσία.

Ένας άνθρωπος για όλα

Λίγα χρόνια μετά, το 2002, σε ένα άλλο σεμινάριο προέκυψε η ιδέα για δημιουργία ενός θεσμού για τα θέματα προσβασιμότητας, ώστε να επιβλέπει την εφαρμογή του νόμου. Η ΤΕΔΕΑ απευθύνθηκε στον τότε υπουργό Συγκοινωνιών, ο οποίος ανταποκρίθηκε αμέσως, δημιουργώντας το Γραφείο Σχεδιασμού ΑμΕΑ, με υπεύθυνη την αρχιτέκτονα Κλέλια Πετρίδου. Η κ. Πετρίδου είναι έκτοτε το ίδιο το γραφείο. Παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις της ΤΕΔΕΑ για στελέχωση του γραφείου ή μετατροπή του σε θεσμό ανεξάρτητου επιτρόπου, αντί να υπάγεται στο υπουργείο Συγκοινωνιών, η ίδια είναι μόνη της, με υπάλληλο «μόνο τα δέκα της δάχτυλα», όπως λέει, στην προσπάθεια να βελτιωθεί η προσβασιμότητα των ΑμΕΑ στα δημόσια κτήρια.
Μια προσπάθεια που αγγίζει όλα τα υπουργεία, τα οποία δεν φροντίζουν πρώτα τα ίδια να παρέχουν πρόσβαση στα κτήριά τους. Είναι χαρακτηριστικό πως στο υπουργείο Εσωτερικών, ο υπουργός πρέπει σε κάθε συνάντηση με την ΤΕΔΕΑ να κατεβαίνει στο ισόγειο, διότι το γραφείο του δεν παρέχει πρόσβαση σε άτομα με τροχοκάθισμα. Πρακτικά, για ολόκληρο τον κυβερνητικό τομέα υπάρχει μόνο ένα άτομο να ασχολείται με θέματα προσβασιμότητας, κι αυτό άγνωστο ώς πότε, αφού η ασθένεια που καθήλωσε την κ. Πετρίδου στο αναπηρικό τροχοκάθισμα έχει παρουσιάσει σοβαρή επιδείνωση τα τελευταία χρόνια και ήδη δυσκολεύεται πολύ στις μετακινήσεις της και στις καθημερινές εργασίες.

Το 50% χωρίς πρόσβαση

Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι είναι υπερβολικές απαιτήσεις για το 10% του πληθυσμού που έχουν αναπηρία. Στην πραγματικότητα, όμως, τα θέματα προσβασιμότητας αφορούν πολύ μεγαλύτερο ποσοστό ατόμων και σταδιακά, όλο και περισσότερους πολίτες. Εκτός από τα άτομα που βρίσκονται σε τροχοκάθισμα, δυσκολία στην πρόσβασή τους στους δημόσιους χώρους έχουν και τα άτομα τρίτης ηλικίας, τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, οι έγκυες, οι γονείς με καροτσάκια των παιδιών τους, οι προσωρινά τραυματισμένοι, άτομα με ασυνήθεις διαστάσεις κ.ά., το ποσοστό των οποίων φτάνει τελικά στο 50% του πληθυσμού. Αν συλλογιστεί κανείς πως όσοι σήμερα περπατούν χωρίς πρόβλημα, αύριο μοιραία θα βρεθούν στη θέση μιας από αυτές τις ομάδες, ως νεαροί γονείς π.χ., ή ηλικιωμένοι ή τραυματίες, τότε το πρόβλημα της προσβασιμότητας θα πρέπει να μας αφορά όλους. «Θα πρέπει να μας γίνει συνείδηση. Αλλά καθυστερούμε πάρα πολύ», επισημαίνει η κ. Θεμιστοκλέους. Η κ. Πετρίδου απ’ την άλλη εναποθέτει τις ελπίδες της στη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, την οποία η Κύπρος έχει υπογράψει και θα πρέπει μέσα στην επόμενη δεκαετία να εφαρμόσει. Το άρθρο 9 της σύμβασης αναφέρεται σε θέματα προσβασιμότητας και καλεί τις κυβερνήσεις όλων των κρατών μελών που υπέγραψαν να λάβουν κατάλληλα μέτρα, «ώστε να εξασφαλίσουν στα ΑμεΑ πρόσβαση, σε ίση βάση με τους άλλους, σε κτήρια, δρόμους, μέσα μαζικής μεταφοράς και άλλες εσωτερικές και εξωτερικές εγκαταστάσεις, συμπεριλαμβανομένων εγκαταστάσεων σε σχολεία, οικίες, νοσοκομεία και εργασιακό χώρο».
«Τώρα δεν είναι στις προτεραιότητες, διότι το πράμα κολλάει πάντα στο οικονομικό», σημειώνει η κ. Πετρίδου, υπενθυμίζοντας πως με τον ίδιο τρόπο το νέο αεροδρόμιο Λάρνακας που χτίστηκε με κακές προδιαγραφές στις ράμπες που έχει στις φυσούνες του, καθιστώντας τις απότομες και δύσβατες για τα ΑμεΑ, θα αναγκαστεί αργά ή γρήγορα να τις αλλάξει, κάτι που αποφεύγει να κάνει τώρα για λόγους κόστους. Στο μεταξύ, γίνονται προσπάθειες ώστε να τροποποιηθεί ο κανονισμός του 1999 στον περί Οδών και Οικοδομών Νόμο και να καλυφθούν τα κενά που διαπιστώθηκαν πως υπάρχουν, όμως το θέμα έχει κολλήσει. «Κάναμε τις αλλαγές και κόλλησαν στους αρχιτέκτονες, που δεν ήθελαν να δίνουν πιστοποιητικό προσβασιμότητας που προβλέπει ο νέος κανονισμός. Θεωρούν πως ήδη έχουν πολλά πιστοποιητικά να δίνουν», σημειώνει η κ. Πετρίδου. Προς το παρόν, ο τροποποιημένος κανονισμός βρίσκεται ακόμα στο υπουργείο Εσωτερικών, που θα πρέπει να το στείλει στη Νομική υπηρεσία για επεξεργασία, προτού σταλεί στη Βουλή για συζήτηση και ψήφιση.

*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 29/1/2012

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s