Βρήκαν λιμάνι στην Κύπρο

1.300 Αρμένιοι που επέζησαν από τη Γενοκτονία στέριωσαν και διέπρεψαν στο νησί

Περίπου 9.000 έφτασαν το 1915-1923 στα λιμάνια της Κύπρου από τύχη, ή αναζητώντας ασφάλεια στη βρετανική διοίκηση. Έγιναν ένα με την ντόπια κοινότητα των Αρμενίων και εισήγαγαν πρώτοι τον κινηματογράφο και διάφορα φαγητά

ΓΡΑΦΕΙ: ΧΡΥΣΤΑ ΝΤΖΑΝΗ*

Στη Λάρνακα, χθες το πρωί, πλήθος Αρμενίων και επισήμων τίμησαν τη μνήμη 1,5 εκατ. Αρμενίων που χάθηκαν στη Γεντοκτονία, το 1915-1923. Έκαναν δέηση υπέρ της ανάπαυσής τους και άφησαν στεφάνια στο μνημείο που ανηγέρθη δίπλα στη μαρίνα της Λάρνακας.
Σ΄ αυτό το λιμάνι είχαν φτάσει οι πρώτοι κυνηγημένοι, από τις οθωμανικές αρχές και τους Νεότουρκους, Αρμένιοι από την Κωνσταντινούπολη, τη Σμύρνη, τα ‘Αδανα, τη Σελεύκεια, την Ταρσό, την Καισαρεία και αλλού, που ζήτησαν και βρήκαν καταφύγιο στο νησί. Έφτασαν εδώ άλλοι τυχαία, επειδή δεν τους έφταναν τα χρήματα για μεγαλύτερη διαδρομή με το ατμόπλοιο, και άλλοι προσωρινά, πιστεύοντας πως θα επιστρέψουν. Κάποιοι πίστευαν πως, λόγω της βρετανικής διοίκησης, κανείς δεν θα τους δίωκε στην Κύπρο, και είχαν δίκιο: η υποδοχή τους από αρχές και ντόπιους ήταν θερμή. Από τους 9.000 Αρμενίους που απέπλευσαν από την Αλεξανδρέττα και τη Μερσίνα για τα λιμάνια της Λάρνακας κυρίως, αλλά και της Αμμοχώστου, της Κερύνειας, ή της Λεμεσού και της Πάφου, οι 1.300 τελικά παρέμειναν στην Κύπρο, έγιναν ένα με την ιστορική κοινότητα των Αρμενίων στο νησί (τους «ντεγατσί») και διέπρεψαν σε διάφορους τομείς, εξηγεί στον «Π» ο ερευνητής – μελετητής της κοινότητας Αλέξανδρος-Μιχαήλ Χατζηλύρας.

Πρωτοπόροι και πρόθυμοι

«Εργατικοί, καλλιεργημένοι και φιλοπρόοδοι, έδωσαν μια νέα πνοή στους ντεγατσί», αναφέρει ο κ. Χατζηλύρας, σημειώνοντας πως οι πρόσφυγες που επέζησαν της γενοκτονίας δεν άργησαν να διακριθούν στα γράμματα, τις τέχνες, τις επιστήμες, αλλά προπάντων στο εμπόριο: Ήταν οι πρώτοι κλειδαράδες και ωρολογάδες, οι πρώτοι που έφεραν τον κινηματογράφο στην Κύπρο, αλλά και γεύσεις πολύ δημοφιλείς μέχρι σήμερα, όπως το λαχματζούν, οι κούπες, ο γύρος κ.ά. Λέγεται άλλωστε πως η οδός Λήδρας πήρε την τουρκική της ονομασία (Λοκματζί) από έναν Αρμένη που στεκόταν περίπου εκεί που είναι σήμερα το οδόφραγμα και έφτιαχνε λουκουμάδες. Κάποιοι υπηρέτησαν στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ως ημιονοδηγοί και μεταφραστές, ή στην Αρμενική Λεγεώνα, μια βοηθητική μονάδα 4.000 εθελοντών Αρμενίων του Γαλλικού Στρατού, που εκπαιδεύτηκε στην Καρπασία μεταξύ 1916-1918. Από τη Λάρνακα, όπου κυρίως αφίχθησαν και έχτισαν σημαντικά μνημεία (όπως η εκκλησία του Αγίου Στεφάνου, το 1909 – το αρχαιότερο μνημείο στη Διασπορά για τα θύματα των σφαγών της Κιλικίας), κάποιοι μετακινήθηκαν στη Λεμεσό, στην Αμμόχωστο ή στον Αμίαντο. Κάποιοι λίγοι κατοίκησαν γύρω από το Αρμενομονάστηρο, τη μονή Αγίου Μακαρίου στη Χαλεύκα του Πενταδάχτυλου, όπου καλλιέργησαν τη γη και λειτούργησαν ένα μικρό σχολείο με δάσκαλο τον αρχιμανδρίτη Κρικόρ Μπαχλαβουνί ή «Τοπάλ Βαρταμπέτ». Ο κυριότερος όμως όγκος των Αρμενίων εγκαταστάθηκε στην πρωτεύουσα, στην τουρκόφωνη αρμένικη συνοικία που ήδη υπήρχε γύρω από την οδό Βικτωρίας, στην κατεχόμενη σήμερα Λευκωσία. Εκεί ανήγειραν, το 1932, και το Μνημείο της Γενοκτονίας, το δεύτερο αρχαιότερο στον κόσμο, που σχεδόν καταστράφηκε από τους Τούρκους το 1963. Οι σχέσεις τους με τους ντόπιους ήταν αγαστές, εξηγεί ο κ. Χατζηλύρας, και σ΄ αυτό βοήθησε πολύ η γλώσσα: οι περισσότεροι μιλούσαν τουρκικά και έτσι δεν είχαν πρόβλημα με τους Τουρκοκύπριους, ενώ αρκετοί μιλούσαν ελληνικά χάρη στη συμβίωσή τους με Έλληνες όσο ζούσαν στη Μικρά Ασία. Ανάμεσα στα έργα που ξεχώρισαν με την άφιξη Αρμένιων προσφύγων στην Κύπρο ήταν το σχολείο Μελικιάν, που δημιουργήθηκε κατ΄ εντολή του ντόπιου γαιοκτήμονα Αρτίν Μπέη Μελικιάν το 1921 και, παρότι μεγάλο, σε ένα χρόνο είχε ήδη γεμίσει από παιδιά που επέζησαν της Γενοκτονίας. Και ασφαλώς το περίφημο εκπαιδευτήριο Μελκονιάν, που χτίστηκε το 1926 σε τόπο που δεν βλέπει κανέναν μιναρέ και φιλοξένησε 500 ορφανά παιδιά, τα οποία φύτεψαν το άλσος μπροστά στη σχολή, στη μνήμη των σφαγιασθέντων συγγενών τους.

*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 25/04/2012

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s