Προσκύνημα στη Γιαλούσα του άγνωστου πατέρα

ΜΙΑ ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Image

Όταν η Susan Spencer, δημοσιογράφος από τις ΗΠΑ, έμαθε πως ο βιολογικός της πατέρας ήταν ο πρωτοπόρος Κύπριος γιατρός Πάνος Κελάλης από τη Γιαλούσα, εκείνος είχε ήδη πεθάνει, αγνοώντας την ύπαρξή της. Τώρα, χτυπημένη η ίδια από ανίατη ασθένεια, επισκέπτεται την Κύπρο για να γνωρίσει τα μέρη όπου μεγάλωσε ο πατέρας της. Η ιστορία της θα γίνει βιβλίο και ταινία στο Χόλιγουντ.

ΓΡΑΦΕΙ: ΧΡΥΣΤΑ ΝΤΖΑΝΗ*

Ο Πάνος Κελάλης, ένας πρωτοπόρος και φημισμένος παιδοουρολόγος από τη Γιαλούσα που έκανε λαμπρή καριέρα στην Αμερική, δεν είχε αποκτήσει ποτέ του παιδιά. Τουλάχιστον έτσι νόμιζε μέχρι τον θάνατό του, στα 70 του χρόνια, στις 25 Οκτωβρίου 2002 ενώ κοιμόταν στη Λευκωσία, όπου βρισκόταν για διακοπές.

Έξι χρόνια μετά, έφτανε στην Κύπρο, αναζητώντας τα ίχνη του, η Susan Spencer-Wendel, βιολογική του κόρη από τη σχέση του με μια νοσοκόμα στη Μινεσότα, το 1967. Ο ίδιος δεν είχε μάθει ποτέ για την ύπαρξή της – η μητέρα της, Ellen Swenson, όταν έμεινε έγκυος, έφυγε από τη Μινεσότα και πήγε στη Φλόριντα, όπου μόλις γέννησε, έδωσε το βρέφος για υιοθεσία. Κι η Susan, που λίγο καιρό αφότου γνώρισε τη βιολογική της μητέρα, το 2008, προσβλήθηκε από Αμυοτροφική Πλάγια Σκλήρυνση (ALS), μια σοβαρή, ανίατη και εκφυλιστική νευρολογική ασθένεια που σταδιακά οδηγεί στον θάνατο, κι αναζήτησε πια τις ρίζες του Κύπριου πατέρα της για να μάθει, όχι μόνο το παρελθόν του, αλλά και κάτι που αφορά το παρόν και το μέλλον των παιδιών της: Αν η ασθένειά της είναι κληρονομική και υπήρχε κίνδυνος να την κληροδοτήσει στα παιδιά της. Η ιστορία της έχει συγκινήσει την κοινή γνώμη στις ΗΠΑ και πρόκειται, αφού κυκλοφορήσει σε βιβλίο, να γίνει και ταινία από τη Universal.

Ξανά στην Κύπρο

Συνάντησα την Susan Spencer πριν από λίγες μέρες στα Λατσιά, στο σπίτι του Γιώργου Συκαλλίδη, φίλου της από τις σπουδές στο Πανεπιστήμιο της North Carolina. Γύρω της διάφοροι συγγενείς του Πάνου Κελάλη, τα ξαδέρφια του, τα παιδιά και τα εγγόνια τους, μιας και ο ίδιος, ο γιος του δασκάλου Κελάλη από τη Γιαλούσα, δεν είχε αδέρφια. Κι ακόμη, ο σύζυγός της John Wendel, η επιστήθια φίλη της από τις σπουδές Nancy Kinally και η βιολογική της μητέρα, Ellen Swenson. Η ίδια, καθηλωμένη σε έναν μικρό καναπέ, στον κήπο, ένα φανερά αδυνατισμένο κορμί, με δυσκολία στις κινήσεις και χαρακτηριστικά αργή, βαριά, δύσκολη ομιλία – όλα συνέπειες της ασθένειας. Όμως παραμένει χαμογελαστή, ευσυγκίνητη και ατακαδόρα – σημάδια του δυναμικού της χαρακτήρα που δύσκολα καταβάλλει η νόσος.

Το δεύτερό της ταξίδι στην Κύπρο ήταν ένα από τα πράγματα που ήθελε να κάνει προτού φύγει από τη ζωή. Μόλις χθες, γύρισαν από ένα γεμάτο διήμερο στην Καρπασία, εκεί όπου έψαξαν το παρελθόν του βιολογικού της πατέρα, το πατρικό του, τις γειτονιές που μεγάλωσε, τα προσκυνήματά του στον Απόστολο Ανδρέα και την αγαπημένη του παραλία – τις Χελώνες. Πίσω στη βραδιά με τους φίλους και συγγενείς, στη Λευκωσία, η Nancy αφήνει για το τέλος μια Βίβλο που τους είχε χαρίσει η Barbara, η χήρα του Πάνου Κελάλη. Τους την είχαν δώσει, λέει, οι γονείς του Πάνου σε κάποιο παλιό τους ταξίδι στη Γιαλούσα κι η Susan δεν μπορεί να συγκρατήσει τα δάκρυά της, καθώς πιάνει το βιβλίο στα χέρια της και αγγίζει τις παλιές σημειώσεις του παππού της. Λίγο πιο δίπλα, η μητέρα της, μας λέει πόσο μοιάζει στον πατέρα της, έχει τα μάτια και τη μύτη του. «Αν δεν έβγαζα τα φρύδια μου, θα ήταν ίδια με τα δικά του», μού λέει. «Παχιά;», τη ρωτώ. «Ενιαία, μια γραμμή», απαντά και ξεσπά σε δυνατά γέλια.

Παιδί με ελληνικές ρίζες

Η Susan ήρθε στον κόσμο στις 27 Δεκεμβρίου 1967. Ήταν ο καρπός του έρωτα του Πάνου Κελάλη, του 37χρονου υπότροφου τότε στην παιδιατρική κλινική Mayo στη Μινεσότα, με την Elena Swenson, μια νοσοκόμα που εργαζόταν τότε στο νοσοκομείο. Η ίδια δεν θέλησε να μας πει περισσότερο για τη σχέση τους, όπως δεν είχε πει και στον ίδιο ότι κυοφορούσε το παιδί του. Του έκρυψε την εγκυμοσύνη κι έφυγε στη Φλόριντα για να γεννήσει. Μόλις γεννήθηκε η Susan, την έδωσε για υιοθεσία στο Childrens’ Society κι η ίδια επέστρεψε στη Μινεσότα και συνέχισε τη ζωή της. Δέκα χρόνια μετά, γεννήθηκε η δεύτερή της κόρη, η Johanna, η οποία αγνοούσε το γεγονός πως είχε αδερφή.
Όταν, το 2007, οι δυο τους χρειάστηκε να επισκεφθούν μαζί έναν γιατρό, εκείνος ρώτησε την Ellen αν η Johanna ήταν η μοναδική της γέννα. «Όχι, είχα γεννήσει ακόμη μια κόρη, δέκα χρόνια πριν», είπε με ειλικρίνεια, κι όταν η μικρότερη κόρη της την ρώτησε όλο έκπληξη «και γιατί δεν την αναζήτησες τόσα χρόνια;», πήρε την απάντηση της Ellen, «διότι πήρα την απόφασή μου και δεν θέλω να την πάρω πίσω». Τελικά, χάρη στην επιμονή της μικρότερης κόρης της, η Ellen έστειλε ένα γράμμα στο ίδρυμα ζητώντας να έρθει σε επαφή με την κόρη της, για πρώτη φορά μετά τη γέννησή της. Γνωρίζοντας την πολιτική του ιδρύματος, ότι φέρνει σε επαφή παιδιά και βιολογικούς γονείς μόνο εφόσον υπάρχει αμοιβαίο σχετικό αίτημα, η Ellen δεν είχε πολλές προσδοκίες ότι θα συναντήσει την ενήλικη πια Susan.
Εκείνη όμως είχε άλλη άποψη: Υιοθετημένη από την οικογένεια των Spencer, η θετή της μητέρα ήταν Ελληνίδα, η Θεοδώρα Δαμιανού, και είχε ζητήσει να υιοθετήσει ένα μωρό με ελληνικές ρίζες. Χάρη στον Ελληνοκύπριο πατέρα της, η Susan πληρούσε αυτό το κριτήριο και γρήγορα έγινε μέλος της οικογένειας, που στο μεταξύ είχε υιοθετήσει ακόμη μια κόρη, τη μεγαλύτερη Stephani. H Susan ήξερε από νωρίς ότι είναι θετό παιδί των Spencer και, στα 17 της, έκανε αίτηση να γνωρίσει τη βιολογική της μητέρα, ελπίζοντας πως κι η ίδια θα είχε αυτή την επιθυμία. Μάνα και κόρη ήρθαν τελικά σε επαφή για πρώτη φορά το 2008, όταν η Susan ήταν ήδη 41 ετών. Στην πρώτη τους εκείνη συνάντηση, η θετή της μητέρα είχε στείλει μαζί της ένα άλμπουμ με φωτογραφίες από την παιδική της ηλικία. «Ήταν πολύ όμορφη κίνηση», θυμάται η Ellen. Οι δυο τους κράτησαν έκτοτε επαφή και συναντιούνται δυο-τρεις φορές τον χρόνο.

Ξαφνικά, η ασθένεια

Η γνωριμία με τη βιολογική της μητέρα ήρθε αργά, αλλά ήταν η κατάλληλη στιγμή – αν και για άσχημο λόγο. To 2010, δύο χρόνια μετά τη γνωριμία τους, η Susan επισκέπτεται για πρώτη φορά την Κύπρο, αναζητώντας τα ίχνη του πατέρα της. Η ασθένεια είχε ήδη κάνει την εμφάνισή της, αφού το αριστερό της χέρι είχε γίνει πιο αργό στη δακτυλογράφηση κειμένων για την εφημερίδα Palm Beach Post όπου εργαζόταν ως δικαστική ρεπόρτερ. Με το 10% των περιστατικών της ALS να οφείλονται σε γενετικά αίτια, η Susan έπρεπε να μάθει αν στην οικογένεια του πατέρα της υπήρχε γενετική προδιάθεση για τη νόσο -κάτι που είχε ήδη αποκλείσει για την οικογένεια της μητέρας της- ώστε να ξέρει αν υπάρχουν πιθανότητες να την κληρονομήσουν τα τρία παιδιά της, η 14χρονη Marina, ο 10χρονος Aubrey και ο 8χρονος A. Wesley.
Μια ζωή σε μια ταινία

Με την ασθένεια να παραλύει σταδιακά το σώμα της, η Susan έχει καταγράψει μια σειρά από πράγματα που θέλει να κάνει προτού φύγει από τη ζωή. Το πρόσφατο ταξίδι στην Κύπρο ήταν ένα από αυτά. Ένα ταξίδι που προηγήθηκε όμως στη Βουδαπέστη, εκεί όπου έζησε τα πρώτα χρόνια του γάμου της με τον John (φωτογραφία), ήταν αυτό που της άνοιξε την πόρτα για μια νέα προοπτική, πολύ περισσότερο για τα παιδιά και τον σύζυγό της.
Το συγκινητικά προσωπικό άρθρο της με τίτλο «Ένα τελευταίο ταξίδι», που δημοσίευσε τον περασμένο Μάιο στην Palm Beach Post, αναδημοσιεύτηκε στην Wall Street Journal κι από κει η Susan Spencer έκλεισε μια συμφωνία με τον εκδοτικό οίκο Harper Collins για να γράψει την εμπειρία της σε βιβλίο με τίτλο «Breathe Deeply», προς 2,3 εκατ. δολάρια, ενώ πρόσφατα η Universal απέκτησε τα δικαιώματα για να το γυρίσει σε ταινία. «Πετώ στο φεγγάρι και είμαι καταβεβλημένη ταυτόχρονα. Είναι περίεργο, πολύ περίεργο. Το μόνο που θέλω είναι να τελειώσω το βιβλίο και μετά ευχαρίστως θα συνεργαστώ μαζί τους όσο θέλουν», δήλωσε η ίδια στην Palm Beach για τη συμφωνία της με την εταιρεία κινηματογραφικών παραγωγών, ενώ ταυτόχρονα γράφει αδιάκοπα το βιβλίο της και σκέφτεται ποιοι ηθοποιοί θα ήθελε να υποδυθούν την ίδια και την οικογένειά της.
Αυτό που την ανακουφίζει είναι πως με τα έσοδα από το βιβλίο της θα εξασφαλιστεί το μέλλον του συζύγου και των παιδιών της, αφότου φύγει από τη ζωή. Μια από τις επιθυμίες της, εξάλλου, είναι να πάρει τη 14χρονη κόρη της στη Νέα Υόρκη για να αγοράσουν μαζί νυφικό, αφού δεν περιμένει να προλάβει να τη δει νύφη.
Και μέχρι τότε, θα ρουφά την κάθε μικρή στιγμή της ζωής της αποφασισμένη όχι να θρηνεί, αλλά να ζει κάθε λεπτό, όπως έγραψε στο άρθρο που της άλλαξε ξανά τη ζωή, μετά το ταξίδι στη Βουδαπέστη: «Είναι μια από τις στιγμές που πρέπει να επιλέξω. Να λυπηθώ τον εαυτό μου ή όχι. Επιλέγω το δεύτερο […]. Όταν σκέφτομαι τίνος η θέση είναι χειρότερη -του συντρόφου που πεθαίνει ή του συντρόφου που επιζεί-, νομίζω πως είναι το δεύτερο. Γιατί αυτός που μένει πίσω θα βιώσει την ίδια θλίψη, τη θλίψη των παιδιών και μετά θα πρέπει να αναλάβει όλες τις ευθύνες και να προχωρήσει», λέει.

Ο πρωτοπόρος γιατρός

Ο Πάνος Κελάλης είχε γεννηθεί στη Γιαλούσα το 1931. Σπούδασε Ιατρική στο Trinity College του Δουβλίνου, όπου ειδικεύτηκε στη γενική χειρουργική. Στη συνέχεια, ειδικεύτηκε ως υπότροφος στην Ουρολογία στην κλινική Mayo στο Rochester, όπου εργοδοτήθηκε από το 1964. Στα 35 χρόνια της καριέρας του ξεχώρισε ως ένας από τους πιο σημαντικούς επιστήμονες παγκοσμίως στην παιδοουρολογία, έχοντας στο ενεργητικό του περισσότερα από 250 άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά και πολλές διακρίσεις, ενώ θήτευσε και ως καθηγητής Ουρολογίας στην Ιατρική Σχολή του Mayo. Οι συνάδελφοί του τον περιγράφουν ως έναν παθιασμένο και χαρισματικό γιατρό που έσωσε τις ζωές χιλιάδων παιδιών. Οι συγγενείς και οι φίλοι του μιλούν για έναν πολύ ζωντανό και χαρούμενο άνθρωπο, όπως είναι η μοναχοκόρη του, Susan.

Πρόσφυγας από τη Γιαλούσα, λίγα χρόνια προτού πεθάνει, έτυχε να σώσει παιδί ενός Τουρκοκύπριου αξιωματούχου στα κατεχόμενα. Όταν ο πατέρας, ευγνώμων, του ζήτησε να κάνει κάτι για να του το ανταποδώσει, ο Πάνος Κελάλης ζήτησε να διευθετήσει μια επίσκεψή του στη Γιαλούσα, η οποία τότε ήταν ακόμη απρόσιτη, αφού δεν είχαν ανοίξει τα οδοφράγματα. Τα κατάφερε κι οι συγγενείς και φίλοι που τον συνόδευσαν, τον θυμούνται να επισκέπτεται συγκινημένος τον Απόστολο Ανδρέα και να χορεύει χαρούμενος πάνω στην ακτή, στις Χελώνες, την αγαπημένη παραλία.
Γνωρίζοντας από τη βιολογική μητέρα της μόνο το όνομά του, η Susan Spencer χρειάστηκε να επιστρατεύσει τις δημοσιογραφικές της δεξιότητες για να βρει τα ίχνη του πατέρα της. Τον εντόπισε χάρη σε μια δικαστική απόφαση για περιουσιακά, όπου εμπλεκόταν κι ο ίδιος και ζήτησε από τον παλιό της Κύπριο φίλο Γιώργο να αναζητήσει μια γυναίκα που αναγραφόταν επίσης στην απόφαση, την ξαδέρφη του Σούλα Οικονομίδου, από τη Λεμεσό. Εκείνος της τηλεφώνησε και της εξήγησε την κατάσταση. «Για μισό λεπτό. Μου λες ότι ο Πάνος είχε κόρη;», διερωτήθηκε η κ. Οικονομίδου καχύποπτα. Όταν, λίγο καιρό μετά, γνώρισε από κοντά την Susan στο πρώτο της ταξίδι στην Κύπρο, οι όποιες αμφιβολίες της διαγράφηκαν με την πρώτη ματιά. «Μόλις την είδα, είπα ’είναι ίδια ο Πάνος! Μάτια, έκφραση, ίδια’», θυμάται. Όταν μάλιστα αργότερα η Susan της έδειξε φωτογραφίες των παιδιών της, είδε στο πρόσωπο του ενός της γιου τον Πάνο Κελάλη σε παιδική ηλικία.

*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 5/7/2012

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s