Τα αρχεία μαρτυρούν βία

Στο φως απόρρητα έγγραφα του Foreign Office για το 1955-’59

Ο βρετανικός Τύπος κάνει λόγο για κτηνωδίες από τις βρετανικές δυνάμεις στην Κύπρο τον καιρό της ΕΟΚΑ, με βάση περιστατικά που περιγράφονται σε απόρρητα έγγραφα τα οποία αποδεσμεύτηκαν χθες

ΓΡΑΦΕΙ: ΧΡΥΣΤΑ ΝΤΖΑΝΗ*

Η βία που ασκούσαν οι βρετανικές δυνάμεις σε βάρος Κυπρίων, την περίοδο 1955-΄59, είχε φτάσει σε σημείο να ανησυχεί τις ίδιες τις αποικιακές αρχές, δείχνουν στοιχεία που αποδεσμεύτηκαν από το βρετανικό υπουργείο Εξωτερικών για την Κύπρο.
Τα στοιχεία έρχονται να προστεθούν στις αποκαλύψεις, λίγους μήνες πριν, από τα ίδια αρχεία, για την ωμή βία των βρετανικών αποικιακών δυνάμεων σε βάρος πολιτικών κρατούμενων στην Κένυα, υπόθεση που έχει ήδη πάρει τον δρόμο της δικαιοσύνης από βετεράνους Μάου Μάου. Τα νέα στοιχεία από τα αποχαρακτηρισθέντα αρχεία του Φόρεϊν Όφις, σχετικά με τη γενικευμένη βία που χρησιμοποίησαν οι Βρετανοί προκειμένου να καταστείλουν τη δράση της ΕΟΚΑ, έτυχαν χθες ευρείας δημοσίευσης στον βρετανικό Τύπο, κάποτε με απολογητική διάθεση και με έμφαση σε επιμέρους ιστορίες, όπως στη δολοφονία ενός νεαρού τυφλού άντρα ή ενός 17χρονου.


Ο φόνος του τυφλού
Περισσότερο χαρακτηριστικό είναι το περιστατικό που συνέβη μια νύχτα του Ιουλίου του ΄58, όταν μια περίπολος του Royal Ulster Rifles έπεσε πάνω σε μια ομάδα Ελληνοκυπρίων που άρχισαν να τους πετροβολούν. Δύο από αυτούς άρπαξαν το όπλο ενός στρατιώτη και ακολούθησαν πυροβολισμοί. «Έπεσε ένας πυροβολισμός. Ο άντρας που ήταν πεσμένος κάτω είχε πυροβοληθεί στο κεφάλι», σημειώνεται στην επίσημη αναφορά των Βρετανών. Οι Ε/Κ έκαναν πίσω, όμως αγνόησαν τις εντολές να σταματήσουν. «Ένας άντρας, που ήταν προφανώς ο αρχηγός τους, πίεζε τους άλλους να επιτεθούν στην περίπολο και τον πυροβόλησαν τέσσερις φορές». Ο άντρας αυτός ήταν τυφλός. Ο ανακριτής Τζέιμς Τρέινορ που διερεύνησε το περιστατικό σχολίασε πως δεν μπορούσε να γίνει κάτι άλλο, αφού διαφορετικά θα μπορούσαν όλοι οι στρατιώτες να ήταν νεκροί. «Σίγουρα ήταν τυφλός», αναφέρει, «αλλά το γεγονός ότι είχε καταφέρει να φτάσει εκεί καταδεικνύει έναν φανατισμό που εξηγεί απόλυτα την περιγραφή που μου δόθηκε για αυτόν, ότι στεκόταν μπροστά στο πλήθος, υποκινώντας τους».
Σε μια άλλη περίπτωση, καταγράφεται η δολοφονία του 17χρονου Ανδρέα Λουκά, όταν ένας στρατιώτης του έσπασε το κεφάλι, μετά τον φόνο της Κάθριν Κάτλιφ, συζύγου ενός Βρετανού λοχία, από πυροβολισμό στην πλάτη, σε ένα δρόμο της Αμμοχώστου τον Οκτώβριο του 1958. Σύμφωνα με τη μαρτυρία ενός Βρετανού αξιωματικού, περίπου 150 στρατιώτες χτυπούσαν αδιακρίτως με τα τουφέκια τους στο κεφάλι και στο σώμα Κυπρίους πεσμένους στο έδαφος. Η περιγραφή του αναφέρεται σε συμπεριφορά όχλου από τους στρατιώτες, την ώρα που γύρω τους πολλοί Κύπριοι είχαν πέσει λιπόθυμοι και αιμορραγούσαν.
Σε άλλη αναφορά περιγράφεται πώς μια ομάδα στρατιωτικής αστυνομίας κατέστρεψε τα παράθυρα και τα έπιπλα της τοπικής Κομουνιστικής Λέσχης, με τη δράση τους να χαρακτηρίζεται ως «κτηνώδης», ενώ, ακόμη και ο ανακριτής Τρέινορ χαρακτήρισε απολύτως αδικαιολόγητο τον βαθμό βίας των Βρετανών στρατιωτών. ‘Αλλοτε, ο Βρετανός ανακριτής έκρινε πως δεν υπήρχαν επαρκή στοιχεία για να εξηγηθεί ο θάνατος της 12χρονης μαθήτριας Ιωάννας Ζαχαριάδη από σοκ που προκλήθηκε από τρόμο για κάτι που είχε δει ή πάθει.

Όχι σε έρευνες
Όπως σημειώνει ο Guardian, τα περισσότερα από τα παράπονα σε βάρος των βρετανικών δυνάμεων ήταν υπερβολικά και χρησιμοποιήθηκαν ως προπαγάνδα. Ωστόσο, από τα αρχεία καταγράφεται ότι οι ίδιες οι αποικιακές αρχές είχαν ανησυχήσει για τον αριθμό των περιστατικών ατόφιας βίας από τις βρετανικές δυνάμεις. Το Λονδίνο πίστευε ότι η διεθνώς καλή εικόνα των Βρετανών, ως ενός έθνους που σέβεται τις ανθρωπιστικές αξίες και παραδόσεις, ήταν αρκετή για να πείσει για την ανακρίβεια αυτών των κατηγοριών. Στην πραγματικότητα όμως, σύμφωνα με τα αρχεία που αποδεσμεύτηκαν χθες, οι αποικιακές αρχές κάλυπταν τα γεγονότα, παρεμποδίζοντας συστηματικά τις επισκέψεις βουλευτών και δημοσιογράφων σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, κάτι που μαρτυρά και η δήλωση του τελευταίου Βρετανού κυβερνήτη της Κύπρου, Σερ Χιου Φουτ, το 1958: «Νομίζω πως το καλύτερο θα ήταν να αρνούμαστε κάθε πρόσβαση για όσο μπορούμε». Μ΄ αυτό τον τρόπο, είχε υποβαθμιστεί μια επίσκεψη στους χώρους κράτησης της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού, ενώ αποκλειόταν κάθε ανεξάρτητη έρευνα.

Ο Μακάριος, η Ένωση και ο «μπράβος Γρίβας»
Από τα αποχαρακτηρισθέντα αρχεία δεν λείπουν και οι αναφορές στις πολιτικές εξελίξεις της εποχής και η ματιά των Βρετανών στο Κυπριακό. Όπως αναφέρεται σε ένα σημείωμα από το γραφείο του κυβερνήτη, το 1957, κάποιος ανώτερος αξιωματούχος περιέγραφε τα γεγονότα ως «μια σκληρή και οδυνηρή μάχη ανάμεσα στις δυνάμεις του νόμου και της τάξης και ένα εντελώς ανηλεές τρομοκρατικό κίνημα και ένα πολιτικό κίνημα, οργανωμένο από μια Εκκλησία που είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει κάθε μέσο, προκειμένου να διασφαλίσει την πολιτική της ύπαρξη». Στα αρχεία περιλαμβάνεται μάλιστα ένα σημείωμα του Σερ Χιου Φουτ, με δηλώσεις σε αυτόν της βουλευτού και μετέπειτα υπουργού του Εργατικού Κόμματος, Μπάρμπαρα Κασλ. Η τελευταία είπε στον κυβερνήτη πως ο Μακάριος είχε πει σε μια συνάντηση στην Αθήνα ότι είχε αποφασίσει να εγκαταλείψει την ιδέα της Ένωσης και να πιέσει για ανεξαρτησία. Σύμφωνα με άλλες αναφορές που επικαλείται το ΚΥΠΕ, μετά τη σύλληψη επτά ανταρτών της ΕΟΚΑ, δύο εκ των οποίων ήταν επικηρυγμένοι για 5.000 λίρες, και την ανακάλυψη προσωπικών εγγράφων του Γρίβα, ο τότε κυβερνήτης της Κύπρου Χάρντινγκ ενημέρωσε το υπουργείο Αποικιών ότι έστειλε ενισχύσεις στην περιοχή για τη σύλληψη του αρχηγού της ΕΟΚΑ. Σύμφωνα με την επιστολή, σε περίπτωση σύλληψής του, «πρόθεσή μας είναι να καταβάλουμε υπέρτατη προσπάθεια να τον δυσφημίσουμε για λόγους προπαγάνδας ως ένα αιμοσταγή μισθοφόρο που είχε μεταφέρει στην Κύπρο τις πλέον ακραίες πτυχές του ελληνικού εμφυλίου πολέμου. Θα καταβάλουμε κάθε προσπάθεια να καταδείξουμε πόσο χλιαρά ο Αρχιεπίσκοπος χειρίστηκε το θέμα της Κύπρου επιλέγοντας ως κύριο όργανό του έναν ΄μπράβο΄ που είχε ήδη κακή φήμη στην Ελλάδα, θέτοντας έτσι στα χέρια ενός τέτοιου ανθρώπου ολόκληρη την Ελληνική Ορθόδοξη Εκκλησία».

*Δημοσιεύτηκε στον Πολίτη στις 28/07/2012.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s