Μάργκαρετ Θάτσερ

ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ
20130414_thatcher_profile

Της Χρύστας Ντζάνη*

Εάν μπορούσε η Μάργκαρετ Θάτσερ, με κάποιον μεταφυσικό τρόπο, να έβλεπε τις αντιφατικές αντιδράσεις που ακολούθησαν την είδηση του θανάτου της, ενδεχομένως και να χαμογελούσε ειρωνικά. Χωρίς καμία διάθεση για μετριοπάθεια και αυτοσυγκράτηση, ο κόσμος χωρίστηκε ξανά σε φανατικούς εχθρούς, που διοργάνωναν πάρτι επειδή η 87χρονη πολιτικός εγκατέλειψε τα εγκόσμια, και νοσταλγούς της πολιτικής της που υπόσχονταν αιώνια πίστη στις αξίες που πρέσβευε όσο βρισκόταν στη ζωή, επαληθεύοντας έτσι ακριβώς μια διάσημη ρήση της: «Αν θέλεις να είσαι αρεστός, είσαι έτοιμος να συμβιβάζεσαι με οτιδήποτε, οποτεδήποτε, και έτσι δεν θα καταφέρεις τίποτε».
Ασυμβίβαστη, κυνική, αποφασιστική, ασυγκίνητη, ακούραστη, πεισματάρα κι εγωίστρια, η δεύτερη κόρη του μπακάλη Άλφρεντ Ρόμπερτς από το Γκράνθαμ του Λίνκολνσαϊρ κατάφερε τουλάχιστον να γίνει η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός της Βρετανίας, κι ας ήταν, δέκα χρόνια πριν, που η ίδια είχε δηλώσει πως όχι απλώς στην εποχή της δεν αναλάμβαναν γυναίκες τα ανώτατα αξιώματα, αλλά και πως η ίδια δεν ενδιαφερόταν για τον θώκο της Ντάουνινγκ Στριτ. Με μια λεπτομέρεια: «Πρέπει να δίνεις το 100% του εαυτού σου σ’ αυτές τις δουλειές», είχε πει. Και μάλλον το έκανε πράξη όταν ήρθε εκείνη η ώρα.

Χύσε το τζιν στη γλάστρα

22-prosopoΚι όμως, σε μια χώρα όπου τα πρωτόκολλα και οι ταξικές διακρίσεις βρίσκουν ακόμα πολλούς θαυμαστές, τα εφόδια της Μάργκαρετ δεν πρόδιδαν σε καμία περίπτωση την καριέρα που θα ακολουθούσε. Γεννημένη το 1925 σε μια βαθιά θρησκευόμενη οικογένεια της μεσαίας τάξης, η Θάτσερ μεγάλωσε σε ένα σπίτι που δεν είχε ούτε ζεστό τρεχούμενο νερό, ούτε εσωτερική τουαλέτα. Για κείνα τα χρόνια μάλιστα μιλούσε ελάχιστα – στα απομνημονεύματά της δεν ανέφερε καν τη μητέρα της Μπέατρις ή την αδερφή της, παρά μονάχα τον πατέρα της, τον οποίο θεωρούσε θεμελιωτή της οικονομικής της φιλοσοφίας. Σπούδασε χημεία στην Οξφόρδη και στη συνέχεια νομική και στις εκλογές του ’50, στα 25 μόλις χρόνια της, ήταν υποψήφια των Συντηρητικών για την έδρα του Ντάρφορντ. Λίγο μετά, το 1951, γνωρίστηκε με τον Ντένις Θάτσερ, έναν 34χρονο τότε διαζευγμένο γόνο πλούσιας οικογένειας. «Συνήθως σχηματίζω γνώμη για έναν άντρα στα πρώτα δέκα δευτερόλεπτα και πολύ σπάνια την αλλάζω», είχε δηλώσει κάποτε. Και μάλλον έτσι, βέβαιη για την πρώιμη επιλογή της, παντρεύτηκε με τον Ντένις την ίδια χρονιά. Αν και ομοϊδεάτες στα πολιτικά, τα καθημερινά τους ενδιαφέροντα υπήρξαν εντελώς διαφορετικά. Εκείνη μπορεί να του σιδέρωνε τις αθλητικές στολές, όμως αντιπαθούσε τα σπορ και είχε ήδη φιλοδοξίες να ασχοληθεί με την πολιτική. Εκείνος, όταν δεν έπαιζε γκολφ ή διαιτήτευε αγώνες ράγκμπι, κάπνιζε ράθυμα Benson & Hedges και έπινε τζιν με τόνικ, το οποίο, αργότερα, όταν έγινε ένοικος της Ντάουνινγκ Στριτ, έχυνε βιαστικά πίσω απ’ την πλάτη του σε μια γλάστρα, ενώ υποδεχόταν τη Μάργκαρετ – το πραγματικό «αφεντικό» της οικογένειας. Το 1953, ήρθαν στον κόσμο τα δίδυμά τους – η Κάρολ και ο Μαρκ. Ο Ντένις παρέμεινε ο θερμότερος υποστηρικτής της, πάντα δίπλα στα ταξίδια της, πάντα πρώτος στο χειροκρότημα. Διακριτικός, ταπεινωμένος μάλλον στη σκιά της, υπήρξε ίσως ο πιο αθόρυβος από τους πολλούς άντρες που την περιέβαλαν, αφού στην πολιτική προτιμούσε για συνεργάτες της κατά κανόνα άντρες (μονάχα μια γυναίκα υπουργός σε δώδεκα χρόνια πρωθυπουργίας!) και δη εκείνους που είχαν διάθεση για φλερτ.

Η ανέλιξη

Το 1959 εκλέγεται βουλευτής και σιγά-σιγά ανεβαίνει στην ιεραρχία. Έντεκα χρόνια μετά διορίζεται υπουργός Παιδείας και σύντομα δίνει δείγματα σκληρής γραφής: Η απόφασή της να διακοπεί η χορηγία δωρεάν γάλακτος σε παιδιά 8-11 ετών τής χαρίζει το προσωνύμιο «Θάτσερ, η αρπάχτρα του γάλακτος». Αμέσως μετά, οι τρεις διαδοχικές ήττες των Συντηρητικών την φέρνουν στο παρασκήνιο, όπου ο Έντουαρτ Χιθ της εμπιστεύεται κομματικές θέσεις και σκιώδη υπουργεία. Η ίδια θα τολμήσει, το 1975, να σταθεί απέναντί του υποψήφια για την ηγεσία των Τόρις. Νικά, το κόμμα είναι δικό της, η εξουσία όλο και πιο κοντά και ο Χιθ σοκαρισμένος θα της μιλήσει ξανά 20 χρόνια μετά.
22-prosopoΤο 1979, ενώ η χώρα φλεγόταν από παρατεταμένες απεργίες, η Θάτσερ εκλέγεται για πρώτη φορά πρωθυπουργός. Κατηγορεί τους Εργατικούς για την ανεργία, όμως στον πρώτο χρόνο της θητείας της, καταγράφεται ρεκόρ στην ετήσια αύξηση του αριθμού των ανέργων. Σύντομα, βάζει σε εφαρμογή το πρόγραμμά της για περικοπές δημοσίων δαπανών και ταυτόχρονα μειώνει τον φόρο των πλουσίων και αυξάνει τον ΦΠΑ για όλους. Αρνούμενη να ικανοποιήσει οποιοδήποτε αίτημα των εργαζομένων, συγκρούεται δυναμικά με τα συνδικάτα. Στη μεταξύ τους μάχη σταδιακά θα βγει νικήτρια, όμως νωρίτερα, το 1981, μέσα σε δύο μόλις χρόνια πρωθυπουργίας, θεωρείται η λιγότερο δημοφιλής πρωθυπουργός στην ιστορία. «Εάν δίνεις προσοχή στην κοινή γνώμη και στα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων, τότε δεν κυβερνάς, αλλά υπακούς», έλεγε η ίδια, αιώνια ανυπάκουη σε κανόνες δημοσίων σχέσεων. Όταν, την ίδια χρονιά, πεθαίνει από απεργία πείνας στις φυλακές το στέλεχος του ΙRΑ Μπόμπι Σαντς, η Θάτσερ, που αρνείτο να υποχωρήσει στα αιτήματά του, τον αποκάλεσε απλώς «καταδικασμένο εγκληματία».

Φόκλαντ, ανεργία, τέλος

Το 1982, παρά τις αντιδράσεις των συνεργατών της, διατάζει την ανακατάληψη των νησιών Φόκλαντ από τους Αργεντινούς, με τη χρήση στρατιωτικής βίας. Η δημοτικότητά της ανεβαίνει ξανά και το 1983 κερδίζει τις εκλογές. Στη δεύτερη πια εποχή της, αφήνει η ίδια εποχή, που έμεινε στην ιστορία ως «θατσερισμός». Προχωρά σε ιδιωτικοποιήσεις με κάθε κόστος, περαιτέρω περιορισμούς των δημοσίων δαπανών και κλιμάκωση της κόντρας με τα συνδικάτα. Στο μεταξύ, ο IRA επιτίθεται εναντίον της το 1984, με βόμβα στο Grand Hotel του Μπράιτον όπου διανυκτέρευε για το ετήσιο συνέδριο των Συντηρητικών. Η βία, όπως εκφράζεται πια σε κάθε μορφή, δεν είναι αρκετή για να τη σταματήσει. Οι αντίπαλοί της φωνάζουν «ditch the bitch» («διώξτε τη σκύλα») και στην πολιτική αποκαλείται πια ευρέως «Σιδηρά Κυρία», όπως την είχαν χαρακτηρίσει πρώτοι οι Σοβιετικοί το 1976. Με τη σειρά της η πυγμή, όμως, δεν αρκεί για να τη διατηρήσει αιώνια στην εξουσία. Με τους ανέργους να ξεπερνούν τα 3 εκατομμύρια, την κόντρα με τους ανθρακωρύχους να κορυφώνεται και με την απόρριψη του «κεφαλικού φόρου», η Θάτσερ έχει, χωρίς να το συνειδητοποιήσει, χάσει το ίδιο της το κόμμα. Σε μια σπάνια στιγμή έκφρασης συναισθημάτων, τον Νοέμβριο του 1990 παραιτείται με δάκρυα στα μάτια και αποσύρεται από την πολιτική. Είχε συμπληρώσει εντεκάμιση χρόνια εξουσίας, τρεις θητείες και είναι μέχρι σήμερα η πρώτη και μοναδική γυναίκα πρωθυπουργός της Βρετανίας.

Ουλές, σημειώσεις και Κασσάνδρα

22-prosopoΤο μόνο σίγουρο είναι πως οι ιστορικοί του μέλλοντος θα έχουν πολύ υλικό να γράψουν για το έργο της. Οι νοσταλγοί της θυμίζουν πως τα πραγματικά προβλήματα προηγήθηκαν της θητείας της και αναφέρουν πως επί ημερών της μπήκαν οι βάσεις για μια πιο ευημερούσα κοινωνία, έσπασαν κατεστημένα του συνδικαλισμού και η Βρετανία ανέκτησε τη χαμένη της αίγλη στη διεθνή σκηνή. Οι αντίπαλοι τής καταλογίζουν την εξατομίκευση της κοινωνίας και την ανεξέλεγκτη προσπάθεια πλουτισμού μέσω της απορρύθμισης της αγοράς, με αποτέλεσμα οι ήδη μεγάλες ανισότητες στη βρετανική κοινωνία να διευρυνθούν. Για αυτούς είναι η πολιτικός που διέλυσε τη βαριά βιομηχανία, οδηγώντας σε παρατεταμένη φτώχια πολυάριθμες κοινότητες, κυρίως στη βόρεια Αγγλία. «Η νίκη της επί της απεργίας των μεταλλωρύχων το1984 άφησε μια ουλή στην ψυχή του έθνους. Το δηλητήριο εκείνης της εποχής συνεχίζει να κυκλοφορεί στο σώμα της βρετανικής πολιτικής», έγραψε για αυτήν ο κορυφαίος οικονομικός συντάκτης του Independent, Αντρέας Γουίταμ Σμιθ. «Η αδιαφορία δεν αποτελούσε επιλογή όταν επρόκειτο για τη Μάργκαρετ Θάτσερ», πρόσθεσε ο ίδιος, για τη γυναίκα που άφησε όνομα για την εργασιομανία της, που κρατούσε σημειώσεις για τα πάντα και που είχε καλλιεργήσει ως και τον τρόπο ομιλίας της, έτσι ώστε να μιλά ατέλειωτα και ακούραστα, τόσο που κι η κορυφαία ηθοποιός Μέριλ Στριπ χρειάστηκε να κοπιάσει πολύ για να την υποδυθεί στη βιογραφική ταινία «Σιδηρά Κυρία». Ανάμεσα, πάντως, στις πολιτικές της εμμονές, παρά τις μεμονωμένες στενές φιλίες με Ρίγκαν, Γκορμπατσόφ, Πινοσέτ, υπήρξε κι ο βρετανοκεντρισμός στο διεθνές σκηνικό (βλ. σελ. 87) και κυρίως ο ακραίος της αντιευρωπαϊσμός (βλ. σελ. 86). Σφόδρα δύσπιστη στην ιδέα της ενοποίησης, επέλεξε το φλερτ με τον εθνικισμό, αντί του ευρωπαϊκού πατριωτισμού και για αυτό επίσης επικρίθηκε. Αν και σήμερα, στη δίνη της κρίσης που έχει τελματώσει την Ευρώπη, μοιάζει εκ των υστέρων να δικαιώνεται. Όπως σχολιάζει κι ο Independent, «τουλάχιστον από αυτή την άποψη, η Θάτσερ υπήρξε Κασσάνδρα στη χώρα της».

ΠΗΓΕΣ: BBC, INDEPENDENT, ΤΑ ΝΕΑ, ΚΥΠΕ, NY TIMES, ATHENS VOICE

Λόγια της Θάτσερ

* «Θέλω τα λεφτά μου πίσω!», σε σύνοδο κορυφής της ΕΟΚ
* «Σπίτι είναι εκείνο το μέρος που γυρίζεις όταν δεν έχεις τίποτα καλύτερο να κάνεις», 5/1991, έξι μήνες μετά την αποχώρησή της από την πρωθυπουργία
* «Κανείς δεν θα θυμόταν τον Καλό Σαμαρείτη αν είχε μόνο καλές προθέσεις. Είχε και χρήματα».
* «Δεν με νοιάζει πόσο μιλούν οι βουλευτές μου, αρκεί να κάνουν αυτά που λέω»
* «Κάθε γυναίκα που καταλαβαίνει τα προβλήματα της διαχείρισης ενός νοικοκυριού θα μπορεί πιο εύκολα να καταλάβει τα προβλήματα διαχείρισης μιας χώρας», 1979
* «Καμία γυναίκα στην εποχή μου δεν θα γίνει πρωθυπουργός ή ΥΠΕΞ – όχι στα κορυφαία αξιώματα. Τέλος πάντων, εγώ δεν θέλω να γίνω πρωθυπουργός. Πρέπει να δώσεις το 100% του εαυτού σου στη δουλειά», 1969

*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 14/4/2013

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s