Δεν είναι πανάκεια η μαστεκτομή

Τρεις ειδικοί σχολιάζουν την επιλογή της Α. Τζολί να αφαιρέσει προληπτικά τους μαστούς της

jolie_and_mom

Στην ιστορία της Τζολί, η ουσία είναι πως όσες έχουν οικογενειακό ιστορικό και το ελαττωματικό γονίδιο έχουν πολύ μεγάλη πιθανότητα να αναπτύξουν καρκίνο του μαστού. Όμως η εξέταση πρέπει να γίνεται μόνο όταν υπάρχει ανάλογο ιστορικό στην οικογένεια. Και μόνο το 5-10% των γυναικών με καρκίνο του μαστού έχει το γονίδιο

Της Χρύστας Ντζάνη*

Θα πρέπει να γράφτηκαν εκατομμύρια λέξεις σε όλο τον κόσμο την εβδομάδα που πέρασε για την επιλογή της Αντζελίνα Τζολί να αφαιρέσει τους μαστούς της προληπτικά, αφότου στον οργανισμό της εντοπίστηκε το «ελαττωματικό» γονίδιο BRCA1, με το οποίο είχε 87% πιθανότητες να εκδηλώσει καρκίνο του μαστού. Η ηθοποιός δημοσιοποίησε το γεγονός σε άρθρο της με τίτλο «Η ιατρική μου επιλογή» στους New York Times, σημειώνοντας πως η ίδια έχασε τη μητέρα της στα 56 της από καρκίνο του μαστού, μετά από πολύχρονη μάχη, και τα μικρότερά της παιδιά «δεν θα έχουν ποτέ την ευκαιρία να τη γνωρίσουν για να νιώσουν την αγάπη της».
Στο άρθρο της, η Τζολί περιγράφει με λεπτομέρειες τη διαδικασία της μαστεκτομής και αναδόμησης των μαστών με ενθέματα, που διήρκεσε δυόμισι μήνες. Μιλά για το μεταλλαγμένο γονίδιο, στο οποίο επισημαίνει πως οφείλεται μόνο ένα ποσοστό καρκίνων του μαστού, και τη σημασία που έχει να στηρίζει τη γυναίκα σε όλη αυτή την πορεία ο σύντροφός της. Τονίζει επίσης ότι οι γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό θα πρέπει να απευθυνθούν σε ειδικούς, προκειμένου να πάρουν τις σωστές αποφάσεις, ενώ σημειώνει πως η πρόσβαση σε γονιδιακές εξετάσεις και προληπτικές θεραπείες θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα, ανεξαρτήτως τόπου κατοικίας και οικονομικής κατάστασης, για όσο περισσότερες γυναίκες και άντρες γίνεται (στις ΗΠΑ το γονιδιακό τεστ στοιχίζει περισσότερο από 3.000 δολάρια). Η γνωστή ηθοποιός και σκηνοθέτιδα, διάσημη όχι μόνο για το κάλλος της αλλά και για τη φιλανθρωπική και πολιτική της δράση, έγινε έτσι και σύμβολο του θαρραλέου λόγου απέναντι σε ένα θέμα υγείας που εξακολουθεί, σε μεγάλο βαθμό, να αποτελεί ταμπού: τη μαστεκτομή. «Νιώθω εξαιρετικά δυνατή που πήρα αυτήν τη δυναμική απόφαση που με κανέναν τρόπο δεν μειώνει τη θηλυκότητά μου», έγραψε η ίδια, συνοψίζοντας το μήνυμα της απόφασής της να δημοσιοποιήσει την επιλογή της. Πόσο ενδεδειγμένη είναι όμως αυτή η επιλογή και, κυρίως, πόσες και ποιες γυναίκες θα μπορούσαν ή θα έπρεπε να ακολουθήσουν το παράδειγμά της;

Λίγες έχουν το γονίδιο

jolie_plagia«Η απάντηση δεν είναι απλή», δήλωσε στον «Π» ο καθηγητής στο Τμήμα Ηλεκτρονικού Μικροσκοπίου / Μοριακής Παθολογίας στο Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου Κυριάκος Κυριάκου, ο οποίος ασχολείται με τη διάγνωση των γονιδίων BRCA1 και BRCA2 και τις μεταλλάξεις τους. «Είναι προσωπική επιλογή της οποιασδήποτε γυναίκας ή του οποιουδήποτε ασθενούς έχει ένα γονίδιο το οποίο προδιαθέτει για μια σοβαρή ασθένεια, όπως ο καρκίνος του μαστού», προσθέτει. Το συγκεκριμένο γονίδιο, όταν είναι μεταλλαγμένο, προδιαθέτει σε περίπου 80% για καρκίνο του μαστού. Ωστόσο, τονίζει, μόνο το 5-10% των ασθενών με καρκίνο του μαστού έχει κληρονομήσει το ελαττωματικό γονίδιο. Η διαδικασία για τη γονιδιακή εξέταση έχει ως εξής: όταν μια γυναίκα νοσήσει από καρκίνο του μαστού, ο γιατρός παίρνει το ιστορικό της και, εάν διαπιστώσει πως υπάρχουν και άλλα τέτοια περιστατικά στην ίδια οικογένεια, ειδικά σε άτομα που είναι πρώτου και δεύτερου βαθμού (μητέρα, κόρη), τότε θα την παραπέμψει στην Κλινική Γενετικής στο ΙΝΓΚ. Εκεί γίνεται η σχετική ενημέρωση, τι σημαίνει η ανάλυση στο γονίδιο, γιατί γίνεται και τι σημαίνουν τα αποτελέσματά του (θετικό ή αρνητικό) και έπειτα, εφόσον συναινεί, γίνεται η εξέταση. Στον μικρό αριθμό που βρίσκονται θετικές στο τεστ, η συμβουλευτική επιτροπή προχωρά, εξετάζοντας την αντιμετώπιση του θέματος με τις απογόνους. Διότι, όταν βρεθεί το γονίδιο στην οικογένεια, καλούνται όλες οι γυναίκες της οικογένειας να κάνουν την εξέταση – ή και οι άντρες, όταν υπάρχει άντρας στην οικογένεια με καρκίνο του μαστού. Εάν, υπό όλες αυτές τις προϋποθέσεις, κάποια γυναίκα της οικογένειας βρεθεί θετική στο γονίδιο, τότε η συνηθέστερη εισήγηση είναι η αφαίρεση και των δύο μαστών, με υποδόρια μαστεκτομή και ταυτόχρονη αποκατάσταση. Εφόσον έχει ολοκληρώσει και την οικογένειά της, μετά τα 40, προτείνεται και λαπαροσκοπική αφαίρεση των ωοθηκών. Η δεύτερη εισήγηση είναι να πάρουν χημειοπροφύλαξη, που μειώνει κατά 50% την πιθανότητα να πάθουν καρκίνο του μαστού, ενώ θα πρέπει να παραμείνουν υπό στενή ιατρική παρακολούθηση.
Στην Κύπρο, όπου ετησίως καταγράφονται 450-500 νέα περιστατικά καρκίνου του μαστού, υπολογίζεται πως περίπου σε 45 από τις εμπλεκόμενες οικογένειες υπάρχει υπόνοια για κληρονομικότητα και παραπέμπονται για εξέταση. «Είναι πολύ σημαντικό που συζητήθηκε το θέμα. Υπάρχει πάρα πολλά χρόνια αυτή η επιλογή. Είναι και θέμα κουλτούρας. Σε κάποιες χώρες εφαρμόζεται μέχρι 2-5%, σε άλλες 80%, σε άλλες 40%. Εξαρτάται από το πώς το βλέπει το κάθε άτομο και ποια είναι η κουλτούρα στον περίγυρό του. Τα γονίδια είναι σημαντικά, αλλά είναι και σπάνια. Μπορεί να έχουν σχέση μόνο στο 5-10% των συνολικών περιπτώσεων», αναφέρει ο κ. Κυριάκου.

Ποτέ χωρίς λόγο

«Η απόφαση της Τζολί είναι απόλυτα σωστή», ανέφερε στον «Π» ο παθολόγος-ογκολόγος και βουλευτής Αδάμος Αδάμου. Ωστόσο, τονίζει κι αυτός με τη σειρά του ότι αφορά έναν πολύ μικρό αριθμό γυναικών. «Αν κάνεις αυτά τα τεστ στον γενικό πληθυσμό, θα βρεις φορείς σ’ αυτά τα γονίδια, το BRC1 και το BRC2, το 1%. Για τον καρκίνο του μαστού, οι πιθανότητες είναι ανάλογα με το ιστορικό της οικογένειας. Το 90-95% των κρουσμάτων του καρκίνου στις γυναίκες είναι σποραδικά κρούσματα, δηλαδή δεν έχουν σχέση με κληρονομικότητα. Άρα, τα γονίδια αυτά αφορούν ένα ποσοστό 5-10% των γυναικών με καρκίνο του μαστού. Εάν φέρεις τα γονίδια αυτά, έχεις μια πιθανότητα 50% μέχρι τα 50 σου χρόνια και 80% μέχρι τα 70 σου να αναπτύξεις καρκίνο του μαστού ή καρκίνο της ωοθήκης. Μόνο σε ποσοστό όμως 5-10%, διότι η μεγάλη πλειονότητα δεν έχει αυτά τα γονίδια», εξηγεί. Τα ίδια ποσοστά (5-8%) εντοπίστηκαν και στην Κύπρο, σε χαρτογράφηση που έκαναν ο δρ Αδάμου με τον καθηγητή Κυριάκου πριν από μερικά χρόνια. Ο κ. Αδάμου ξεκαθαρίζει εξάλλου πως τα κληρονομούμενα γονίδια για τον καρκίνο του μαστού είναι διαφορετικό πράγμα από την προδιάθεση. «Προδιάθεση σημαίνει πως έχω πάρα πολλά περιστατικά πρώτου βαθμού συγγένειας στην οικογένειά μου χωρίς να έχω τα γονίδια. Για αυτό συστήνουμε την εξέταση συνήθως όταν μια γυναίκα αρρωστήσει με καρκίνο του μαστού και έχει πάρα πολλά περιστατικά σε πρώτου βαθμού συγγένεια στην οικογένεια ή εάν νοσήσει σε νεαρή ηλικία κάτω από τα 40», λέει. Το τεστ γίνεται με εξέταση αίματος, είναι απλό και γίνεται δωρεάν για όλους τους δικαιούχους δωρεάν περίθαλψης (το κόστος για τους μη δικαιούχους είναι 3.000 ευρώ). Στην ιστορία της Τζολί, εξηγεί, η ουσία είναι πως όσοι έχουν το ελαττωματικό γονίδιο έχουν πολύ μεγάλη πιθανότητα να αναπτύξουν καρκίνο του μαστού και συνήθως σε πολύ επιθετική μορφή. Τούτων λεχθέντων, ο κ. Αδάμου τονίζει πως είναι λάθος να αφαιρούν οι γυναίκες προληπτικά τον μαστό τους χωρίς λόγο. «Έχει γυναίκες που αφαίρεσαν τους μαστούς χωρίς λόγο. Ή αρρώστησαν στον ένα και αφαίρεσαν και τους δύο με το έτσι θέλω. Αυτό είναι λάθος, γιατί βγάζεις ένα όργανο που έχει τον κίνδυνο του γενικού πληθυσμού. Όσοι κάνουν εξέταση για το γονίδιο από μόνοι τους, χωρίς να τους παραπέμψει γιατρός, δηλαδή, δεν έχουν συγγενή πρώτου βαθμού που έχει το γονίδιο, το κάνουν χωρίς λόγο και βάζουν σε αχρείαστη αγωνία την οικογένειά τους», καταλήγει.

Europa Donna: Δεν είναι επιλογή για όλες τις γυναίκες

«Είναι σημαντικό ότι η ίδια μίλησε και το μοιράστηκε, αλλά μην φτάσουμε στο σημείο να θεωρούμε ότι αυτός είναι ο εύκολος τρόπος για όλες τις γυναίκες. Οι περισσότερες γυναίκες, πάνω από το 90%, δεν έχουν το γονίδιο, αλλά μπορεί να εμφανίσουν καρκίνο του μαστού διότι είναι πάρα πολύ συχνός. Και πρέπει να κάνουν μαστογραφίες και υπερηχογράφημα και όχι να σκέφτονται ότι θα πάνε προφυλακτικά να αφαιρέσουν το στήθος τους», δηλώνει η πρόεδρος της Europa Donna Κύπρου Στέλλα Κυριακίδου.
Η δημοσιοποίηση, σημειώνει, σίγουρα βοηθά, διότι μιλάμε για θέματα τα οποία παλιά οι γυναίκες δεν μπορούσαν να τα πουν. «Ιδιαίτερα όταν πρόκειται για γυναίκες με ένα προφίλ όπως της Αντζελίνα Τζολί, το ότι μιλούν για μια επέμβαση που αφορά προφυλακτικά τον καρκίνο του μαστού είναι σημαντικό. Από κει και πέρα υπάρχει ένας κίνδυνος, διότι μιλούμε για έναν πολύ μικρό αριθμό γυναικών», αναφέρει. Η κ. Κυριακίδου υπογραμμίζει ότι μόνο το 7-8% των περιστατικών του καρκίνου του μαστού σχετίζεται με γονίδια. Το υπόλοιπο 92% έχει σχέση με τη γυναικεία φύση, με την ηλικία και πολλά άλλα πράγματα. «Για αυτό δεν είναι επιλογή η προληπτική μαστεκτομή για όλες τις γυναίκες για να μην παρουσιάσουν καρκίνο του μαστού». Στο εξωτερικό, αναφέρει, γίνεται πολύ επιλεκτικά, μετά από συμβουλευτική από ειδικό σύμβουλο γενετικής προτού πάρει την απόφαση να κάνει αυτή τη γονιδιακή εξέταση ώστε να ξέρει να μπορεί να διαχειριστεί το αποτέλεσμα.
«Επίσης, φαντάζομαι πως η Αντζελίνα Τζολί θα είχε πρόσβαση στις καλύτερες υπηρεσίες. Χρειάζεται να ξέρουν οι γυναίκες πως δεν πάνε να κάνουν μια μαστεκτομή και μετά είναι απλό το θέμα της αποκατάστασης. Όταν έχεις ασθενήσει, ο πρώτιστος στόχος είναι να κάνεις ό,τι είναι δυνατόν για να διαφυλάξεις την υγεία σου και τη ζωή σου. Από κει και πέρα, εφόσον σήμερα μιλούμε για πολύ καλά χρόνια επιβίωσης και αποθεραπείας, έχει σημασία για μια γυναίκα να έχει και επιλογές για να έχει και ένα καλό αισθητικό αποτέλεσμα», καταλήγει.

*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 19/5/2013

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s