Ακόμα φοβόμαστε, όμως τουλάχιστον μπορούμε να μιλάμε

Η εμπειρία της Αραβικής Άνοιξης στα αραβικά ΜΜΕ

arab_spring_willils

Της Χρύστας Ντζάνη*

Σε κάποια αίθουσα στο κτήριο της Επιτροπής Περιφερειών, στις Βρυξέλλες, η Mona Sewilam, μια κορυφαία τηλεοπτική δημοσιογράφος και παρουσιάστρια στο αγγλόφωνο Nile TV, στην Αίγυπτο, άρχισε να διηγείται με ένταση πώς βίωσε τη λογοκρισία στα χρόνια του Μουμπάρακ, αλλά και στις μέρες μας. Καλοντυμένη, με μοντέρνο χτένισμα και ρούχα -τις μέρες που ξέσπασε η εξέγερση, ήταν στο Λος Άντζελες για shopping, μας είπε-, απείχε πολύ από το πρότυπο της καταπιεσμένης γυναίκας που αγαπούσαν να μεταφέρουν τα δυτικά ΜΜΕ από τις χώρες της εξέγερσης. «Πρόσεξα ότι εστίαζαν στις γυναίκες: δεν ήταν πια μόνο για το σπίτι, αλλά ήταν στο πρώτο μέτωπο των διαδηλώσεων. Ήταν έξω και διεκδικούσαν τα δικαιώματά τους. Στην επέτειο της εξέγερσης κακοποιημένες γυναίκες μίλησαν στα ΜΜΕ για τις εμπειρίες τους: ήταν αδιανόητο πριν», μας είχε πει λίγο πριν η Shahira Amin, άλλοτε προϊστάμενη της Sewilam στο Nile TV, ομιλήτρια κι αυτή στο σεμινάριο για δημοσιογράφους που διοργάνωσε το Ευρωκοινοβούλιο στις αρχές του μήνα στις Βρυξέλλες, για τα δύο χρόνια από την Αραβική Άνοιξη.
Οι Ευρωπαίοι δημοσιογράφοι δεχθήκαμε σχεδόν με ενθουσιασμό την καταιγιστική ομιλία της Mona Sewilam. Καθώς μιλούσε, περνώντας στον προβολέα εκατοντάδες εικόνες από συνεντεύξεις -με Δυτικούς και μη- που λογοκρίθηκαν, έμοιαζε να ξαναζεί την ίδια ένταση και θυμό όπως τις στιγμές που λογοκρίθηκε – τα μάτια της, νομίζαμε, θα πετάγονταν απ’ τις κόγχες. «Στα αραβικά ΜΜΕ υπάρχει πολύ περισσότερη λογοκρισία. Τεχνικές προπαγάνδας, νεποτισμός και διαφθορά. Η ετήσια αξιολόγησή μας δεν μας κοινοποιείται. Ξέρω πως η δική μου για το 2009 και 2010 ήταν «εξαιρετική». Το 2011, όταν άρχισα να κάνω παράπονα, έγινε «πολύ καλή». Υπάρχει κεντρική διοίκηση για λογοκρισία. Είμαι στα δικαστήρια με τον διευθυντή μου για αυτό. Έγραψα 180 σελίδες παράπονα – 80 περισσότερες από ό,τι η διατριβή μου», λέει. Χωρίς όμως να χαριστεί στους Δυτικούς: όταν για τις ανάγκες της εκπομπής της «Peace in focus» χρειάστηκε να πάρει συνέντευξη από πολλούς Ευρωπαίους και Αμερικανούς ηγέτες και διπλωμάτες, αντιμετώπισε κι από κει εκτεταμένη και συστηματική λογοκρισία στις επίμονες και μάλλον ενοχλητικές ερωτήσεις της. Η πρέσβης των ΗΠΑ τής διέγραψε ερωτήσεις, ο πρόεδρος της Ελβετίας καθυστερούσε για καιρό να της στείλει τις απαντήσεις και στο τέλος εξέφρασε ενόχληση για το περιεχόμενο, κι όταν κάποια στιγμή ασχολήθηκε με το Κυπριακό, από την πλευρά των Τουρκοκυπρίων, της τηλεφώνησαν από την πρεσβεία της Κυπριακής Δημοκρατίας εκφράζοντας απορία για τις θέσεις της. «Γιατί μου το κάνουν; Επειδή είμαι Αιγύπτια; Πιστεύουν ότι δεν γνωρίζω καλά τα δικαιώματά μου;», λέει.
Η Shahira Amin συνεργάζεται πλέον ως freelancer με το CNN. Από το κρατικό Nile TV παραιτήθηκε -από αρχισυντάκτρια- επειδή διαφώνησε με την κάλυψη της εξέγερσης στην πλατεία Ταχρίρ. «Το αποκαλώ ξύπνημα, αντί για αραβική άνοιξη. Στα χρόνια του Μουμπάρακ υπήρχε μόνο μία φωνή: αυτή του κράτους. Ελάχιστα ιδιωτικά κανάλια, από επιχειρηματίες όμως που συνδέονταν με το καθεστώς. Τις πρώτες μέρες λέγονταν πολύ λίγα πράγματα για όσα συνέβαιναν στην Ταχρίρ. Ήμουν στο Λονδίνο τότε, έβλεπα στο BBC τους διαδηλωτές στην Ταχρίρ, είδα ότι ήταν ένα κίνημα πολιτών. Η πλατεία ήθελε ό,τι ήθελε όλος ο κόσμος. Έπρεπε να διαλέξω πλευρά. Αρνήθηκα να καλύψω τα γεγονότα από την πλευρά του Μουμπάρακ. Μου έλεγαν «έχουμε ξεκάθαρες οδηγίες από πάνω». Έγραψα επιστολή παραίτησης στο αφεντικό μου λέγοντας ότι δεν θέλω στα χέρια μου το αίμα των διαδηλωτών». Όπως επισημαίνει, η οπτική των ΜΜΕ απέναντι στην εξέγερση ήταν ποικίλη, ακόμα και μεταξύ των αραβικών Μέσων. Στο Al Jazeera ακουγόταν η φωνή των διαδηλωτών – σχεδόν τους ενθάρρυνε. Αντίθετα, το Al Arabiya ήταν πιο συγκρατημένο, αφού η ιδιοκτήτρια βασιλική οικογένεια της Σαουδικής Αραβίας στήριζε τον Μουμπάρακ. Σήμερα, στις αραβικές χώρες, τα ΜΜΕ ακόμα αναζητούν τον ρόλο τους. «Υπάρχει και μια αυτολογοκρισία, φοβούνται μήπως χάσουν τη δουλειά τους. Πολλοί δημοσιογράφοι ανακρίθηκαν τον προηγούμενο χρόνο. Τα ισλαμικά ΜΜΕ υποστηρίζουν την αιγυπτιακή κυβέρνηση, τα ιδιωτικά ΜΜΕ τής ασκούν κριτική. Το καλό νέο είναι πως δεν υπάρχουν σημάδια φίμωσης αυτών των φωνών. Ο φόβος έφυγε, η επανάσταση συνεχίζεται».

Social Media

Η Αραβική Άνοιξη χαρακτηρίστηκε από πολλούς και επανάσταση των social media: ο κόσμος δεν θα μπορούσε να κινητοποιηθεί, λένε, αν δεν υπήρχε ταχεία διάδοση των πληροφοριών μέσω του facebook και του twitter. Ήταν όμως πράγματι έτσι; Δημοσιογράφοι και ακτιβιστές από τις αραβικές χώρες παραθέτουν τις δύο πλευρές του πράγματος. «Δεν ήταν μια επανάσταση του facebook: το 40% των Αιγυπτίων δεν έχει ίντερνετ, αν και ασφαλώς υπάρχει άνοδος», δηλώνει η Shahira Amin. Παρομοίως, στη Λιβύη μόλις το 10% έχει πρόσβαση στο ίντερνετ. Η Λιβανέζα Ghada Oueiss από το Al Jazeera επισημαίνει τις πιθανότητες παραπλάνησης στα social media – στην περίπτωσή της, κάποιος δημιούργησε ψεύτικο προφίλ στο όνομά της και έγραφε πως «θέλει το κεφάλι του Άσαντ». Αντίθετα, ο Mohamed Mesrati από τη Λιβύη βρήκε στα social media τον μόνο τρόπο έκφρασης των πολιτών στο απολυταρχικό καθεστώς του Γκαντάφι: «Τα social media είναι ο μόνος τρόπος να εκφραστούμε. Δεν υπήρχε τρόπος να μιλήσουμε στα ΜΜΕ. Φοβόμαστε ακόμα πως θα έρθει μια νέα δικτατορία, όμως τουλάχιστον τώρα μπορούμε να μιλάμε για αυτό», λέει. Στην Τυνησία, τα σκίτσα που έφτιαχνε η Nadia Khiari θα έμεναν για πάντα στο συρτάρι, αν δεν σκεφτόταν να τα δημοσιεύσει στο facebook, το οποίο χρησιμοποιούν περισσότεροι από 3 εκατ. Τυνήσιοι. «Πάντα έφτιαχνα σκίτσα, αλλά ποτέ δεν τα δημοσίευσα, επειδή θα φυλακιζόμουν. Είχαμε αυστηρούς νόμους, απαγόρευση κυκλοφορίας το βράδυ. Έφτιαξα μια γάτα, τον Willis, για να εκφράζει τα συναισθήματά μου, και έγινε πολύ δημοφιλής. Ήταν πραγματική ευλογία, πολύ ενθαρρυντική ενασχόληση», λέει. Η Ισραηλινή Ruth Eglash, για χρόνια στην Jerusalem Post και σήμερα ανταποκρίτρια της Washington Post, βρίσκει την αλήθεια κάπου στη μέση. Στο Ισραήλ το twitter δεν είναι τόσο δημοφιλές όσο στις αραβικές χώρες. Καλύπτει εκδηλώσεις διαμαρτυρίας κοντά στα σύνορα με Συρία και Λίβανο ή στη Γάζα, τις οποίες επισκέφτηκε, βρήκε στο twitter διαδηλωτές από την άλλη πλευρά που της έδιναν την εικόνα εκεί. «Τα social media είναι καλά μέχρις ενός σημείου. Δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη διαπροσωπική πληροφόρηση. Θα θυμάστε ίσως πως στις αρχές της εξέγερσης στη Συρία υπήρξε ένας μπλόγκερ στη Σκοτία που μετέδιδε «ειδήσεις» σαν να ήταν γυναίκα στη Συρία. Χρησιμοποιούσα κάποιες από τις πληροφορίες του twitter, αλλά μετά τις έλεγχα εγώ η ίδια», λέει.

*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 30/6/2013

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s