Sci-fi η δημιουργία τεχνητών οργάνων

Ο πρωτοπόρος Βρετανός μεταμοσχευτής σερ Ρόι Καλν μιλά στον «Π»

sir_roy_calne

Στα 82 του χρόνια, ο Βρετανός γιατρός σερ Ρόι Καλν θεωρείται σήμερα μια από τις σημαντικότερες μορφές παγκοσμίως στις μεταμοσχεύσεις. Έγινε χειρουργός από περιέργεια για το ανθρώπινο σώμα: όταν ήταν μικρός παρακολουθούσε με ενδιαφέρον τον πατέρα του, μηχανικό αυτοκινήτων, να αλλάζει εξαρτήματα στα οχήματα που έφταναν στο συνεργείο του. Λίγα χρόνια αργότερα, θα πρωτοπορούσε «αλλάζοντας» ο ίδιος όργανα σε ανθρώπους. Στα 29 του, ξεκίνησε την έρευνα στις μεταμοσχεύσεις και σύντομα μια σειρά από πρωτιές: στα 35 έφτιαξε το πρώτο πρόγραμμα μεταμόσχευσης νεφρών στο Κέμπριτζ, στα 38 έκανε την πρώτη μεταμόσχευση ήπατος στην Ευρώπη, αργότερα την πρώτη μεταμόσχευση παγκρέατος στην Αγγλία, και το 1987 την πρώτη μεταμόσχευση ήπατος, καρδιάς και πνευμόνων παγκοσμίως. Καινοτόμες υπήρξαν εξάλλου οι έρευνές του, τη δεκαετία του ’70, στις ανοσοκατασταλτικές θεραπείες, που θεωρείται πως άνοιξαν τον δρόμο για την επιτυχία και εδραίωση των μεταμοσχεύσεων. Συναντηθήκαμε στη Βιέννη, στο πλαίσιο μιας σύντομης ενημέρωσης συντακτών που διοργάνωσε η εταιρεία Novartis, στο περιθώριο του φετινού συνεδρίου του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (ESOT). Ο σερ Ρόι Καλν, φιλικός, χιουμορίστας και πολύ νεότερος στην όψη και την παρουσία απ’ ό,τι θα περίμενε κανείς για την ηλικία του, μίλησε στον «Π» για το μεγάλο στοίχημα παγκοσμίως της αύξησης της δωρεάς οργάνων, το μέλλον των μεταμοσχεύσεων, αλλά και τις προσδοκίες για δημιουργία, προσεχώς, τεχνητών ανθρώπινων οργάνων, κάτι που θεωρεί προς το παρόν ανέφικτο.

Πού πιστεύετε ότι οφείλεται η έλλειψη οργάνων παγκοσμίως; Γιατί ο κόσμος δεν εμπιστεύεται ακόμα τις μεταμοσχεύσεις;
Είναι μια πολύ καλή ερώτηση και η χώρα μου (σ.σ.: Αγγλία) είναι μια από τις χειρότερες. Όχι η χειρότερη, αλλά μια από τις χειρότερες. Μιλούσαμε για αυτό προηγουμένως και λέγαμε ότι η Ισπανία θεωρείται ένα καλό παράδειγμα, μια από τις καλύτερες χώρες στον κόσμο σε αριθμούς μεταμοσχεύσεων. Γιατί είναι τόσο καλή; Έχω την αίσθηση πως έχει να κάνει με τον τρόπο που τυγχάνει διαχείρισης το θέμα από τα ΜΜΕ, από τους γιατρούς και ίσως κυρίως από την κυβέρνηση. Χρειάζεται ενδυνάμωση και χρόνο. Όμως αν πας στην Ισπανία και πάρεις ένα ταξί και ρωτήσεις τον ταξιτζή, που δεν είναι καθόλου του ιατρικού χώρου, γιατί πηγαίνουν τόσο καλά οι μεταμοσχεύσεις νεφρών στην Ισπανία, θα σου πει «έχουμε το καλύτερο σύστημα δωρητών στον κόσμο και όλοι είναι δωρητές εκτός και αν δηλώσουν πως δεν το επιθυμούν» και πως είναι πολύ περήφανοι για αυτό. Αν πας στην Αγγλία και μιλήσεις με έναν ταξιτζή για το θέμα, καταρχάς δεν θα ξέρει τίποτα για αυτό. Κι αν ζητήσεις τη γνώμη του για τη δωρεά οργάνων από πτωματικούς δότες, θα σου πει «ω, δεν έχω ιδέα. Πώς γίνεται να ξέρουν οι γιατροί ότι ο ασθενής έχει όντως πεθάνει;». Έτσι, το 40% των ανθρώπων στην Αγγλία δεν θα έδιναν άδεια να δοθούν τα όργανά τους για μεταμόσχευση μετά θάνατον. Νομίζω πως στην Ισπανία περισσότερο από το 90% του πληθυσμού έχουν δώσει άδεια.

Επομένως, είναι θέμα νοοτροπίας και παιδείας;
Ναι. Πιστεύω όμως πως κυρίως έχει να κάνει με τους γιατρούς που ασχολούνται με τη δωρεά οργάνων στην Ισπανία και με τον τρόπο που το στηρίζει η κυβέρνηση. Διότι η Ισπανία έχει οικονομικά προβλήματα τώρα, όμως όταν είχαν οικονομική άνεση είχαν φροντίσει να βάλουν έναν συντονιστή γιατρό σε κάθε νοσοκομείο. Ίσως όχι πλήρους απασχόλησης, όμως είναι δουλειά του ή δουλειά της να αναζητά δωρητές και να εκπαιδεύεται για το πώς θα επικοινωνεί με τους συγγενείς. Έτσι σταδιακά και σε όχι πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, η δωρεά οργάνων έφτασε να αυξάνεται διαρκώς και ο κόσμος ήταν ευχαριστημένος με το σύστημα. Κι είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι η Ιταλία ήταν μια από τις χειρότερες χώρες στην Ευρώπη σε δωρεά οργάνων, μέχρι που εργοδότησαν έναν συντονιστή μεταμοσχεύσεων από την Ισπανία, όπου το σύστημα έχει πετύχει. Και μέσα σε λίγα χρόνια η Ιταλία έφτασε σχεδόν τους αριθμούς της Ισπανίας. Αυτό αποδεικνύει ότι αυτό που κυρίως χρειάζεται είναι καλή οργάνωση. Στην Αγγλία όμως οι πολιτικοί φοβούνται. Φοβούνται τις εθνικές μειονότητες, φοβούνται την αντίδραση του κόσμου. Αν και στην Ουαλία υπάρχει μια σχετική διαδικασία σε εξέλιξη, στα πρώτα βήματα ακόμα. Και αν γίνει στην Ουαλία, θα περάσει και στο υπόλοιπο Ηνωμένο Βασίλειο. Δεν είμαστε περήφανοι για τη δωρεά οργάνων στην Αγγλία. Παρόλο που ήμασταν από τους πρώτους που ξεκινήσαμε τις μεταμοσχεύσεις, υπάρχει ακόμα πολλή καχυποψία απέναντι στο κράτος και στις υπηρεσίες. Οι συγγενείς σκέφτονται, «προσπαθούν στα αλήθεια πολύ να σώσουν τη μητέρα μου που είχε ένα ατύχημα ή μήπως όχι;».

Η νέα πρόκληση για την Επιστήμη είναι να δημιουργηθούν τεχνητά όργανα για μεταμόσχευση. Πιστεύετε πως είναι ένας εφικτός στόχος για τα επόμενα χρόνια;
Όχι. Δεν το πιστεύω. Έχουμε έναν τεχνητό νεφρό, έχουμε μηχανήματα για καρδιά και πνεύμονες, όμως όλα αυτά έχουν περιορισμούς και υπάρχουν εδώ και πολύ καιρό χωρίς να έχουν γίνει μεγάλες αλλαγές σε αυτά. Δεν το θεωρώ εφικτό να εμφυτευτεί στο σώμα κάποιου μια μηχανή που θα κάνει ό,τι κάνει ο νεφρός. Ακόμα κι έτσι ο τεχνητός νεφρός που υπάρχει σήμερα είναι σαν να βάζεις έναν μικρό φούρνο στην κοιλιά σου. Παρά τις όποιες διαφοροποιήσεις, εξακολουθεί να έχει το μέγεθος ενός φούρνου. Οι άνθρωποι θέλουν να το πετύχουν, όμως μηχανικά είναι ακόμα πολύ δύσκολο να το καταφέρουμε. Και όσο για το ήπαρ, καλά-καλά δεν γνωρίζουμε όλες τις λειτουργίες του.

Θεωρείτε λοιπόν πως είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας;
Ναι, θα έλεγα πως προς το παρόν είναι. Αν είναι κάτι να γίνει σύντομα, είναι όχι όργανα, αλλά κύτταρα.

Πώς φαντάζεστε τις μεταμοσχεύσεις σε 50 χρόνια από σήμερα;
Αν μου κάνατε αυτήν την ερώτηση 50 χρόνια πριν, όταν άρχιζα τις μεταμοσχεύσεις, θα είχα σκεφτεί πως θα βελτιώνονταν διαρκώς, όμως σίγουρα δεν θα είχα σκεφτεί ότι περισσότεροι από 1 εκατ. ασθενείς θα είχαν θεραπευτεί. Διότι δεν μου φαινόταν τότε ότι η εξέλιξή τους θα ήταν τόσο πετυχημένη. Θα είχα υποτιμήσει την πρόοδο των μεταμοσχεύσεων, επομένως ίσως την υποτιμήσω και τώρα για το μέλλον, καθώς οι άνθρωποι έρχονται αντιμέτωποι με απρόσμενα νέα δεδομένα στην επιστήμη. Και για τα απρόσμενα δεν μπορείς να μιλήσεις. Αυτή είναι η ιστορία της επιστήμης, εμφανίζεται κάτι απρόσμενο και την οδηγεί σε ένα νέο επίπεδο.

Θυμάστε, τέλος, τα συναισθήματά σας μετά την πρώτη πετυχημένη μεταμόσχευση;
Την πρώτη πετυχημένη μεταμόσχευση; Ένιωσα μεγάλη ανακούφιση και χαρά. Και φυσικά για ολόκληρη την ομάδα μου, χαρήκαμε και το γιορτάσαμε.

Στοίχημα η μακροβιότητα
Το επόμενο μεγάλο στοίχημα για τις μεταμοσχεύσεις είναι η δημιουργία ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων που θα εγγυώνται μεγαλύτερη επιβίωση για τα όργανα και παράλληλα λιγότερες παρενέργειες για τους ασθενείς. Όπως δήλωσε στο συνέδριο ο δρ Χούλιο Πασκουάλ, καθηγητής και επικεφαλής της Νεφρολογικής Κλινικής και του προγράμματος μεταμόσχευσης νεφρού στο πανεπιστημιακό νοσοκομείο del Mar της Βαρκελώνης, ο πρώτος χρόνος μετά τη μεταμόσχευση είναι πάντα πολύ σημαντικός για τη μακροβιότητα του ασθενούς – αν πάει καλά, σημαίνει πως η υγεία του θα έχει καλή εξέλιξη και τα υπόλοιπα χρόνια. Ο ίδιος εκτιμά πως στην επόμενη δεκαετία η φαρμακευτική βιομηχανία θα εστιάσει στη βελτίωση των γνωστών φαρμάκων παρά στη δημιουργία νέων. Αν και προσφέρουν καλή ανοσοκαταστολή, εντούτοις τα υφιστάμενα φάρμακα συχνά οδηγούν σε μια σειρά από παρενέργειες, ανάμεσά τους και σε καρκίνο. Ο δρ Πασκουάλ συμμετέχει και στη φιλόδοξη έρευνα Transform, που ξεκινά φέτος η Novartis με τη συνεργασία 200 μεταμοσχευτικών κέντρων σε 40 χώρες του κόσμου. Η έρευνα είναι η μεγαλύτερη που έχει γίνει ποτέ στη μεταμόσχευση νεφρού και θα εξετάσει τα οφέλη από τη χορήγηση του Certican (Everolimus) σε συνδυασμό με χαμηλή δόση κυκλοσπορίνης.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s