Η κοινωνία μπορεί να κερδίσει από τα άτομα με ειδικές ανάγκες

Πώς πήραν την πρωτοβουλία στο Ισραήλ οι ιδιώτες

20131103_ekstein_kentriki

Μπορεί η παροχή υπηρεσιών σε άτομα με ειδικές ανάγκες να γίνεται από ιδιώτες, και μάλιστα πολύ πιο ικανοποιητικά απ’ ό,τι τις προσφέρουν το κράτος και οι ΜΚΟ; Στο Ισραήλ λένε ναι. Ο Yuval Ekstein διευθύνει τον Οργανισμό Beit Ekstein, ο οποίος προσφέρει θεραπευτικές, υποστηρικτικές, εργασιακές κ.ά. υπηρεσίες σε 3.000 άτομα με ειδικές ανάγκες κάθε ηλικίας. Ο -κερδοσκοπικός- οργανισμός εργοδοτεί σήμερα 1.500 άτομα και η εξέλιξη των συμμετεχόντων είναι τέτοια, που εκατοντάδες από αυτούς έχουν βρει θέση στην αγορά εργασίας. Ο Yuval Ekstein μιλά στον «Π» για το πώς μπορεί η ιδιωτική πρωτοβουλία να προσφέρει μια καλύτερη ζωή στα άτομα με ειδικές ανάγκες και τις οικογένειές τους, βασισμένη πάντα στις ιδιαιτερότητες του καθενός.

Τι ακριβώς κάνει ο οργανισμός σας; Από ποια μέχρι ποια ηλικία έρχονται σε εσάς άτομα με ειδικές ανάγκες;
Βασικά προσφέρουμε υπηρεσίες για κάθε ηλικία. Έχουμε έναν παιδικό σταθμό, π.χ., για αυτιστικά παιδιά 1-3 ετών και υπηρεσίες διαμονής σε ειδικά σπίτια για παιδιά 7-8 ετών, για πιο μεγάλους 21 ετών κτλ. Ο πιο μεγάλος μας πελάτης είναι 78 ετών – τα έκλεισε την περασμένη βδομάδα. Τα παιδιά ξεκινούν να έρχονται από τα 7 περίπου ώς τα 21. Σήμερα παρέχουμε υπηρεσίες σε περίπου 3.000 οικογένειες.

Γνωρίζω πως φτιάχνετε ξεχωριστό πρόγραμμα για κάθε ένα άτομο, ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες του/της. Πώς ακριβώς γίνεται;
Όλες οι υπηρεσίες, είτε πρόκειται για εκπαίδευση είτε εργασία είτε διαμονή, για καθεμία από αυτές εργαζόμαστε πάνω στην ποιότητα ζωής του ατόμου. Επαγγελματίες του κάθε είδους φτιάχνουν ένα προσωπικό πρόγραμμα υποστήριξης για κάθε έναν πελάτη. Και ο πελάτης ο ίδιος έχει άποψη για αυτό. Κάποιοι από αυτούς μπορούν να μιλήσουν, κάποιοι άλλοι όχι. Αυτοί που μιλούν μάς λένε τι τους αρέσει, τι θέλουν να κάνουν, σε τι πιστεύουν πως είναι δυνατοί κτλ. Χρησιμοποιούμε επίσης πληροφορίες από τους γονείς, είναι πολύ σημαντικό. Αν δεν μπορούν να μιλήσουν οι ίδιοι, τότε παρατηρούμε τη συμπεριφορά τους και μιλάμε με γονείς, συγγενείς, φίλους κτλ. και διαμορφώνουμε το πρόγραμμα ανάλογα. Όταν τελειώσουμε το πρόγραμμα, ζητάμε τα σχόλια των γονιών και συζητάμε τις αλλαγές, το ίδιο και με το ίδιο το άτομο, όταν μιλά. Θέλουμε τη σύμφωνη γνώμη του για να συμμετάσχει. Συχνά, στη διάρκεια του προγράμματος, το ίδιο το άτομο έρχεται και μας λέει «δεν είναι καλό για μένα, νομίζω πως αυτό το πράγμα πρέπει να αλλάξει». Και το αλλάζουμε.

Πώς είναι η ζωή για αυτούς που ζουν σε κοιτώνες;
Είναι μια ομαδική κοινότητα, σε όμορφα σπίτια, σε καλές γειτονιές. Έχουμε σπίτια για οχτώ άτομα, σπίτια για άτομα με μικρή λειτουργική ικανότητα κτλ.

Έχετε διαπιστώσει τα άτομα με ειδικές ανάγκες που φροντίζετε να παρουσιάζουν κοινά ενδιαφέροντα, για παράδειγμα στη ζωγραφική ή στη μουσική, ή υπάρχει ποικιλία στα ενδιαφέροντά τους;
Οι αυτιστικοί συχνά έχουν ταλέντο στη μουσική, όμως βλέπεις ενδιαφέροντα κάθε είδους. Διότι ο καθένας τους είναι ξεχωριστός και έχει ξεχωριστά ταλέντα. Η βασική μας ανάγκη είναι να αντιληφθούμε τη μοναδικότητα του καθενός.

20131103_ekstein_kathetiΤι γίνεται όταν ενηλικιώνονται τα άτομα που φροντίζετε; Βρίσκουν θέση στην αγορά εργασίας; Βλέπω στο πρόγραμμά σας πως τους βοηθάτε σ’ αυτό.
Υπάρχουν τρία είδη υπηρεσίας που προσφέρουμε όταν κλείνουν τα 21: για τα άτομα χαμηλής λειτουργικότητας προσφέρουμε κέντρα ημέρας. Σε αυτά αφενός υπάρχει θεραπεία, αφετέρου προσπαθούμε να τους προσφέρουμε εργασία. Οπότε φέρνουμε δουλειά στα κέντρα και δουλεύουμε με τον καθένα ανάλογα με τις δυνατότητές του. Δημιουργείται έτσι ένα μικρό «εργοστάσιο». Το κέντρο ημέρας είναι περισσότερο θεραπεία και λιγότερο δουλειά. Η δεύτερη κατηγορία είναι μόνο δουλειά, αλλά σε ένα κέντρο που λειτουργούμε εμείς. Για παράδειγμα, έχουμε ένα κέντρο για άτομα με αυτισμό, τα οποία έχουν περισσότερες δεξιότητες και δουλεύουν πάνω σε Η/Υ. Έχουμε συμβόλαια με εταιρείες που τους κάνουν δουλειά αυτά τα άτομα. Είναι μια εταιρεία π.χ. που θέλει να μετρά τους ανθρώπους στους δρόμους, γιατί ενδιαφέρεται να ανοίξει κατάστημα εκεί. Έχουμε δέκα άτομα στον Η/Υ που μετρούν, τα γράφουν στο Excel και τα στέλνουν στην εταιρεία, η οποία τους πληρώνει για αυτό. Ή έχουμε μιαν άλλη εταιρεία που μετρά δέντρα στη Βραζιλία και πληρώνει τους ανθρώπους μας για να κάνουν τη δουλειά, ή που θέλει να φτιάχνει ευχετήριες κάρτες – και τα άτομα αυτά τις φτιάχνουν, ξέρετε, με πολλή λεπτομέρεια, έχουμε διάφορα συμβόλαια. Η τρίτη υπηρεσία έχει να κάνει με την ελεύθερη αγορά. Εξαρτάται από τις δεξιότητες του καθενός, κάποιοι εργάζονται στην υψηλή τεχνολογία κτλ. Πριν μπουν στην αγορά, κάνουμε σεμινάρια όπου τους διδάσκουμε πράγματα για την εργασία. Πώς πρέπει να ντύνεσαι, πώς να συμπεριφερθείς σε μια συνέντευξη κτλ. Το ίδιο κάνουμε με τον εργοδότη, τους εκπαιδεύουμε και έχουμε συνεχή επικοινωνία μαζί του για οποιοδήποτε πρόβλημα προκύψει. Διότι, ξέρετε, αν πεις σε αυτά τα άτομα ότι θα εργάζονται από τις 8 π.μ. ώς τις 3 μ.μ. και μια μέρα τους ζητήσεις να εργαστούν ώς τις 4 μ.μ., θα υπάρξει πρόβλημα, θα αντιδράσουν. Είναι πολύ σημαντικό να τους υποστηρίζουμε διαρκώς και έχουμε ανθρώπους που κάνουν ακριβώς αυτό. Στο Ισραήλ η κοινωνία γίνεται όλο και πιο ανοιχτή και όλο και περισσότερες εταιρείες εργοδοτούν άτομα με ειδικές ανάγκες. Και τότε συμβαίνει κάτι ξεχωριστό: όλοι μου λένε πως από τη στιγμή που εργοδοτούν ένα άτομο με ειδικές ανάγκες, κάτι αλλάζει στην ατμόσφαιρα, που δεν υπήρχε ποτέ πριν. Επειδή ο καθένας θέλει να βοηθήσει αυτό το άτομο, αρχίζουν να βοηθούν ο ένας τον άλλο, να μιλούν διαφορετικά. Υπάρχει αγάπη, κάτι συμβαίνει εκεί, είναι όμορφο να το βλέπεις. Έχουμε περίπου 400 άτομα που εργάζονται έτσι.

Εκτός από το να μπαίνουν στην αγορά εργασίας, βλέπετε να έχουν πρόοδο και στην προσωπική τους ζωή; Να ζουν μόνοι π.χ. και να αποκτούν οικογένεια;
Οι περισσότεροι άνθρωποι που έρχονται στον οργανισμό μας χρειάζονται διά βίου υποστήριξη. Κι εμείς εργαζόμαστε πάντα στη βελτίωση της ποιότητας της ζωής τους και προσπαθούμε να τους κάνουμε όλο και πιο ανεξάρτητους. Στα σπίτια βλέπουμε κάποιους που αρχικά ζουν σε σπίτι με οχτώ άτομα, ύστερα από δύο χρόνια να μετακομίζουν σε σπίτι για δύο, συχνά με τον/τη σύντροφό τους. Πρέπει να συνεχίζουμε να τους επισκεπτόμαστε, για να βεβαιωθούμε ότι όλα είναι εντάξει, ότι ο ένας δεν καταπιέζει τον άλλο και έχουν μια ισορροπημένη σχέση και τότε βλέπουμε και τον ελεύθερό τους χρόνο, τους βοηθούμε για παράδειγμα να πάνε για ψώνια ή σινεμά. Σιγά-σιγά γίνονται όλο και πιο ανεξάρτητοι. Όχι όλοι, αλλά αρκετοί από αυτούς.

Όλο αυτό είναι μια επιχείρηση για σας. Ποιος πληρώνει τις υπηρεσίες;
Το υπουργείο Κοινωνικής Ευημερίας βγάζει προσφορές για κάθε νέο πρόγραμμα που θέλουν να αναπτύξουν. Π.χ., «θέλουμε ένα σπίτι για 24 άτομα». Δίνουν προσφορές οι εταιρείες και οι ΜΚΟ και η κυβέρνηση επιλέγουν την καλύτερη. Τα χρήματα έρχονται από την κυβέρνηση, το Γραφείο Ευημερίας, και κάθε τόσο σε επιθεωρούν σε θέματα λειτουργίας, αλλά και οικονομικά. Σε αυτόν τον τομέα, στο Ισραήλ προσφέρουν υπηρεσίες το κράτος, οι ΜΚΟ και ιδιωτικές εταιρείες. Πριν από δύο χρόνια, το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ έκανε μιαν έρευνα για την ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών. Και το συμπέρασμα ήταν πως οι καλύτερες υπηρεσίες στον τομέα μας προσφέρονται από τον ιδιωτικό τομέα. Ακολουθούν οι ΜΚΟ και τελευταίο το κράτος. Η ίδια έρευνα έδειξε ακόμη πως οι κρατικές υπηρεσίες κοστίζουν 50% περισσότερο από τον ιδιωτικό τομέα και τις ΜΚΟ. Έτσι, σήμερα, το κράτος δεν ανοίγει πια υπηρεσίες για άτομα με ειδικές ανάγκες.

Ήσασταν από τους πρώτους που δημιούργησαν κερδοσκοπικό οργανισμό για υπηρεσίες άτομα με ειδικές ανάγκες;
Ξεκινήσαμε πριν από 25 χρόνια, αλλά νομίζω πως όχι. Υπήρχαν από πριν μικρά προγράμματα, αν και όχι τέτοιου μεγέθους. Τα τελευταία δέκα χρόνια δημιουργούνται όλο και περισσότεροι οργανισμοί σαν τον δικό μας, διότι οι ανάγκες έχουν αυξηθεί. Για κάθε 100 παιδιά, υπάρχει ένα με αυτισμό.

Υπήρχαν ταμπού απέναντι σε αυτά τα άτομα πριν 25 χρόνια; Έχετε διαπιστώσει αλλαγή σ’ αυτό;
Στην αρχή ήταν πολύ δύσκολο γιατί κανείς δεν θέλει άτομα με ειδικές ανάγκες κοντά του. Κι εμείς φοβόμασταν να ανοίξουμε υπηρεσίες στην κοινότητα, διότι η κοινότητα τους έδιωχνε, δεν τους ήθελε. Σιγά-σιγά έγιναν όλο και πιο ανοιχτοί και κατανοητικοί. Βοήθησε πολύ τότε η σύζυγος του δολοφονηθέντος πρωθυπουργού Γιτζάκ Ραμπίν, η Λία Ραμπίν, η οποία έγινε πρόεδρος του Συνδέσμου Αυτιστικών Παιδιών και έσπρωξε πολύ τα πράγματα. Μιλούσε για τον αυτισμό και προωθούσε τα δικαιώματα αυτών των παιδιών και έτσι ο κόσμος έγινε πιο ανοιχτός απέναντί τους. Άνοιξε τον δρόμο για να δέχονται αυτά τα άτομα στην κοινότητα. Ακόμα και μέχρι σήμερα, αν ανοίξουμε έναν κοιτώνα σε μια καλή γειτονιά, έχουμε πρόβλημα με τους γείτονες. Όμως παίρνει το πολύ έξι μήνες. Μετά από έξι μήνες, οι γείτονες βλέπουν τι γίνεται και έρχονται να μας γνωρίσουν, τους δίνουν σοκολάτες, λουλούδια, αρχίζουν να έχουν επαφή. Στα περισσότερα μέρη η γειτονιά γίνεται φίλος μας. Δεν είναι ότι ο κόσμος είναι κακός, είναι που δεν ξέρουν. Και οι δικαστές στο Ισραήλ είναι πλάι μας και πάντα, αν μια υπόθεση πάει στο δικαστήριο, κερδίζουμε, γιατί ξέρουν τη δουλειά μας. Σήμερα έχουμε και μεικτά σπίτια με Άραβες και Εβραίους κτλ. που λειτουργούν υπέροχα.

Τι θα συμβουλεύατε να γίνει στην Κύπρο για να βελτιωθούν οι υπηρεσίες προς τα άτομα με ειδικές ανάγκες;
Θα μιλήσω προσεκτικά, γιατί δεν ξέρω πολλά για την κατάσταση εδώ. Μιλώντας από τη δική μου εμπειρία, νομίζω πως η κυβέρνηση πρέπει να καταλάβει πως πρέπει να αρχίσουν να αναπτύσσονται υπηρεσίες για αυτά τα άτομα. Θα πάρει πολύ χρόνο και είναι δύσκολο, αλλά πιστεύω πως πρέπει να αρχίσουν, με προσφορές. Να δώσουν την πολιτική και τον σεβασμό. Υπάρχουν άνθρωποι έξω που θα το κάνουν. Ξέρω πως οι ΜΚΟ υποφέρουν να τα βγάλουν πέρα. Και μπορούν να κάνουν πολύ λίγα. Είναι θέμα πολιτικής. Το κράτος δίνει χρήματα για υπηρεσίες, θεραπείες. Αν πάρουν όλα αυτά τα χρήματα, που οι γονείς τα ξοδεύουν συχνά για να μένουν στο σπίτι τα παιδιά -και δεν είναι ευτυχείς με αυτό- και αρχίσουν να αναπτύσσουν τέτοια προγράμματα, τότε θα ανοίξουν και πολλές δουλειές για πολλούς ανθρώπους. Θα κερδίσει η κοινωνία από αυτό και θα κινηθεί και η οικονομία. Σκεφτείτε το – θα χρειαστείς σπίτια, ρούχα, τρόφιμα. Δεν θα λυθεί το πρόβλημα της οικονομίας, αλλά είναι μια κατάσταση αμφίδρομου κέρδους. Είναι πολύ σκληρό για μια οικογένεια να έχει αυτιστικό παιδί. Επηρεάζει την οικογενειακή ζωή, τη ζωή του ζεύγους. Όλα γίνονται ευάλωτα. Από τη στιγμή που προσφέρονται τέτοιες υπηρεσίες και οι γονείς ξέρουν ότι κάποιος φροντίζει αυτά τα παιδιά και εκείνοι μπορούν να τα επισκεφτούν όποτε θέλουν, τα πάντα αλλάζουν και η ζωή τους γίνεται καλύτερη.

*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 3/11/2013 / Φωτογραφία: Ελένη Παπαδοπούλου

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s