«Έχασα δέκα μέρες, αλλά κέρδισα πολλά»

Ο Μουράτ Κανατλί μιλά στον «Π» για τον μιλιταρισμό που θεωρούμε δεδομένο και στις δύο πλευρές

20140309_Kanatli_Wall

Συνέντευξη στους Χρύστα Ντζάνη και Γιώργο Κακούρη*

Ο Μουράτ Κανατλί είναι ο άνθρωπος που τα έβαλε με τον κατοχικό στρατό και τον νίκησε. Έστω στη συνείδηση του κόσμου και τη δική του. Αρνούμενος να υπηρετήσει ως έφεδρος, υποχρεώθηκε πριν από μερικές μέρες να εκτίσει ποινή δέκα ημερών στις «φυλακές» της κατεχόμενης Λευκωσίας. Λίγες ώρες μετά την αποφυλάκισή του, ο Τ/Κ αντιρρησίας συνείδησης και οργανωτικός γραμματέας του Κόμματος Νέα Κύπρος βρέθηκε με την σύζυγό του, Τζίνα, στα γραφεία του «Π» και μας μίλησε για την εμπειρία του, τις πεποιθήσεις και τα οράματά του. Όνειρο του Κανατλί είναι μια Κύπρος ενωμένη και πλήρως αποστρατιωτικοποιημένη, σε βορρά και νότο.

Πώς ήταν οι συνθήκες στην φυλακή αυτές τις δέκα ημέρες;
Με είχαν βάλει στο ιατρείο, θεωρητικά επειδή δεν υπήρχε χώρος για νέα άτομα. Όποιος έρθει περνά πρώτα για μια δυο νύχτες στο ιατρείο και μετά τον μεταφέρουν σε άλλο κελί, εκτός από εμένα. Έμεινα εκεί για δέκα μέρες καθώς ήταν πιο ιδιωτικός χώρος. Είχα δηλαδή μια κατά κάποιον τρόπο πιο ειδική μεταχείριση. Ειδικά οι δεσμοφύλακες τις πρώτες λίγες ημέρες, έρχονταν και ρωτούσαν αν χρειάζομαι τίποτα. Και ο διευθυντής επέτρεψε σε τέσσερις δημοσιογράφους να έρθουν να με δουν. Έχουν μάλιστα και πολύ καλή βιβλιοθήκη, η οποία είχε μέχρι και Μαρξ, Τσε, Γκράμσι, Σιμόν ντε Μπουβουάρ γιατί συνηθίζεται όποιος παίρνει μαζί του στη φυλακή βιβλία μετά να τα αφήνει μέσα.

Πάνε πέντε χρόνια από την πρώτη φορά που αρνηθήκατε να παρουσιαστείτε ως έφεδρος το 2009. Πώς το είχατε αποφασίσει τότε; Ξέρατε από τότε πως θα ήταν η διαδικασία που θα περνούσατε μέχρι σήμερα;
Το 1993, όταν ο Σαλίχ Ασκέρογλου ήρθε πίσω στον βορρά με την γυναίκα του την Γιώτα και εγκαταστάθηκαν στην Αμμόχωστο -έμεναν μέχρι τότε στην Λεμεσό- αρχικά η πλευρά μας τον υποδέχθηκε ως ήρωα που ξέφυγε από τις «βάρβαρες» ελληνικές Αρχές. Μερικές εβδομάδες μετά του έστειλαν επιστολή να πάει στρατό. Ο Σαλίχ διερωτήθηκε ποιόν ακριβώς θα πολεμήσει; Τα αδέλφια της γυναίκας του; Έτσι μια ομάδα φίλων του, μεταξύ τους και η Νεσέ Γιασίν, αποφασίσαμε να οργανώσουμε μια καμπάνια υπέρ του. Συνελήφθη και δέχθηκε άσχημη μεταχείριση, συνελήφθη και η Νεσέ Γιασίν και δύο ακτιβιστές της War Resisters International απελάθηκαν.
Το 2004, αναγκάστηκα να μπω στον στρατό σε ηλικία 32 ετών, γιατί μέχρι τότε είχα εκμεταλλευτεί το δικαίωμα να αναβάλω την θητεία μου λόγω σπουδών. Όταν κατατάγηκα, έγραψα ένα μακροσκελές άρθρο το οποίο δημοσιεύτηκε στην Yeni Duzen την πρώτη ημέρα που μπήκα στον στρατό, στο οποίο δήλωνα πως δεν θα ήμουν καλός στρατιώτης. Όταν απολύθηκα σκέφτηκα πως δεν γίνεται, πρέπει να κάνουμε κάτι και έτσι άρχισε η δουλειά για την Πρωτοβουλία για την Άρνηση Στράτευσης. Το φθινόπωρο του 2009 αρνήθηκα για πρώτη φορά να υπηρετήσω ως έφεδρος. Η έναρξη της υπόθεσης το 2011 ήταν κάπως σοκαριστική για το «Στρατοδικείο» γιατί συνήθως απλώς απολογείσαι, λες πως ξέχασες να παρουσιαστείς, πληρώνεις πρόστιμο και φεύγεις.
Η διαδικασία ξεκίνησε με μια πολύ μικρή πράξη, όμως δεν μπορούσα να φανταστώ πού θα έφτανε. Ξεκινήσαμε από τη θέση του αδύνατου, όμως σταθήκαμε τόσο τυχεροί επειδή όταν με κάλεσαν στο «Στρατοδικείο», λίγο μετά το ΕΔΑΔ καταδίκασε για πρώτη φορά την Τουρκία για παραβίαση του άρθρου 9 – μετά από 15 χρόνια! Σημαντικό ήταν και πως υπήρξαν αντιδράσεις από όλους τους Κύπριους και ιδιαίτερα Ε/Κ, καθώς και πως έξω από τη φυλακή βρέθηκαν ε/κ φορείς, το ΑΚΕΛ, η ΕΡΑΣ και η ΕΔΟΝ. Είμαι ευχαριστημένος γιατί μπορεί να έχασα 10 ημέρες, αλλά κέρδισα πολύ περισσότερα.

Πώς βλέπετε τις υποσχέσεις των τ/κ αρχών και του «πρωθυπουργού» Γιοργκαντζίογλου πως θα εξεταστεί θέμα τροποποίησης του «Συντάγματος»;
Η απόφαση του «Συνταγματικού» ξεκάθαρα έλεγε πως εναπόκειται στην «Βουλή» να καταρτίσει πρόνοια για την άρνηση στράτευσης. Όμως η δήλωση του κ. Γιοργκαντζίογλου δεν είναι εντελώς ειλικρινής. Γιατί όταν δεν μπορούν να αλλάξουν πράγματα λένε πως θα προσπαθήσουν, αλλά θέτουν υπερβολικά υψηλούς και αδύνατους στόχους όπως την τροποποίηση του «Συντάγματος», τη στιγμή που μπορούν απλά να τροποποιήσουν την «νομοθεσία».

Εδώ τελειώνει η διαδικασία εναντίον σας ή θα υπάρξει συνέχεια;
Αν δεν αλλάξει η «νομοθεσία» αναμένεται να κατηγορηθώ και για το ότι δεν παρουσιάστηκα το 2010 και το 2011, για αυτό είναι σημαντικό τι θα αποφασίσει το «Εφετείο» στις 15 Απριλίου και αρχίσαμε να προετοιμαζόμαστε για το ΕΔΑΔ. Επίσης εκκρεμεί η δίωξη ακόμα τριών μελών της Πρωτοβουλίας και το σημαντικό είναι να μην παρουσιαστώ ως ήρωας, γιατί θα πρέπει να ενεργήσουμε ως κίνημα.

20140309_Kanatli_Fylakes

Είναι αρκετή η εναλλακτική θητεία όπως προνοείται στις ελεύθερες περιοχές; Είναι η σωστή λύση;
Όχι, γιατί η εναλλακτική θητεία θα πρέπει να είναι αποκλειστικά μη στρατιωτική, η επιτροπή που αποφασίζει ποιος είναι αντιρρησίας συνείδησης πρέπει να μην συμπεριλαμβάνει στρατιωτικούς και πρέπει η θητεία να μην είναι τιμωρητική. Αν η θητεία είναι 24 μήνες, τότε και η εναλλακτική θα πρέπει να έχει την ίδια διάρκεια. Τα κριτήρια που ζητούμε να εφαρμοστούν δεν είναι αυθαίρετα, δικά μας. Είναι κριτήρια του Συμβουλίου της Ευρώπης, των Ηνωμένων Εθνών.

Ακόμα όμως το θέμα δεν συζητείται και τόσο στον νότο.
Είναι θέμα αντίληψης. Όταν οργανώσαμε για πρώτη φορά το 2006 την εκδήλωση για την Αποστρατικοποιημένη Λευκωσία υπήρχε η αντίληψη από τους πλείστους Ε/Κ πως πρόβλημα υπάρχει μόνο όσον αφορά τον τουρκικό κατοχικό στρατό. Οι Ε/Κ νομιμοποιούν τον στρατό λόγω της κατοχής και ακόμα και αριστεροί και ακτιβιστές δεν αντιλαμβάνονται πως θα πρέπει να πολεμήσουμε όλους μαζί τους στρατούς και όχι να βάζουμε μια σειρά προτεραιότητας ποιος θα φύγει πρώτος. Το 2010, όταν οργανώσαμε για πρώτη φορά συνέδριο του Ευρωπαϊκού Γραφείου για την Αντίρρηση Συνείδησης στην Κύπρο, την τελευταία μέρα κάναμε μια περιήγηση μιλιταριστικού τουρισμού, «μιλιτουρισμού», μέσα στη Λευκωσία. Πήγαμε πρώτα στον βορρά μπροστά σε κτήρια του τουρκικού, του τ/κ «στρατού» και της ΤΜΤ. Όταν περάσαμε στον νότο επισκεφθήκαμε τους φρουρούς στη Λήδρας, αλλά όταν φτάσαμε στην Λέσχη Αξιωματικών ήταν σοκ για πολλούς γιατί πρώτη φορά αντιλαμβάνονταν πως υπήρχε ένα κτήριο της ΕΛΔΥΚ μέσα στην πόλη.

Αυτό θυμίζει την αντίδραση των ε/κ κομμάτων για την δική σας περίπτωση. Έκαναν λόγο για ηρωισμό κατά του στρατού κατοχής, όμως αναρωτιέται κανείς πως θα αντιδρούσαν στην περίπτωση ενός Ε/Κ αρνητή στράτευσης.
Υπάρχει μια αντίθεση εδώ: με υποστήριξαν, αλλά εν μέσω οικονομικής κρίσης εγκρίνουν τεράστια αμυντικά κονδύλια. Μα αν βρισκόμαστε σε κρίση δεν θα πρέπει να εξεταστεί το ενδεχόμενο τα χρήματα αυτά να αξιοποιηθούν αλλού; Είναι καθήκον μας να υποδεικνύουμε αυτές τις αντιθέσεις. Όταν μίλησα στο ΚΥΠΕ πρόσφατα το ένα τρίτο της συνέντευξης αφορούσε τον βορρά, και τα δύο τρίτα την κατάσταση με τους αντιρρησίες συνείδησης στον νότο. Όταν είμαι στον βορρά είμαι επικριτικός κατά του τουρκικού στρατού, όταν περνώ απέναντι πρέπει να είμαι επικριτικός για την Κυπριακή Δημοκρατία γιατί είναι και δική μου, τα προβλήματά της είναι και δικά μου προβλήματα. Όμως πολλές φορές τα ΜΜΕ προτιμούν μόνο να ακούσουν τις επικρίσεις για τον βορρά.
Τζίνα: Επίσης στην ΚΔ, επειδή είναι τόσο εύκολο να πάρεις το «τρελόχαρτο», ο κόσμος νομίζει πως αντιρρησίας συνείδησης είναι απλά κάποιος που δεν θέλει να πάει στρατό. Δεν είμαστε ως Πρωτοβουλία αντίθετοι στο να υπηρετήσουμε τη χώρα μας, όμως όχι στον στρατό.
Μουράτ: Οι Κύπριοι και στις δύο πλευρές όταν έχουν την ευκαιρία να ξεφύγουν, το προτιμούν. Το σημαντικό όμως είναι πως από ότι φαίνεται οι Κύπριοι δεν θέλουν τον στρατό. Στον βορρά οι πάντες πάνε πανεπιστήμιο και συνεχίζουν μεταπτυχιακά, δοκτοράτα έτσι ώστε να μπορέσουν να αναβάλουν την θητεία τους. Είναι όμως δύσκολο να αναπτύξεις το κίνημα στην Κύπρο. Στο Ισραήλ, όπου η κατάσταση είναι εμπόλεμη, παρ’ όλα αυτά 15χρονοι και 16χρονοι αντιμιλιταριστές δηλώνουν την αντίρρησή τους. Στην Κύπρο δεν ξέρω γιατί, ίσως κάτι να έχει το νερό μας, διαλέγουμε τον ευκολότερο δρόμο. Ζητάμε την ειρήνη, αλλά δεν θέλουμε να πληρώσουμε το τίμημα.

20140309_Kanatli_at_PolitisΣε περίπτωση λύσης, θα ήταν αποδεκτός ένας επαγγελματικός στρατός χωρίς κληρωτούς στρατιώτες για αμυντικούς σκοπούς;
Θα προτιμούσα κανέναν στρατό, ούτε επαγγελματικό γιατί δεν νομίζω να τον χρειαζόμαστε – όπως την Ισλανδία. Κανείς δεν τους έχει επιτεθεί και κανείς δεν τους απειλεί. Και στο σχέδιο Ανάν υπήρχε πρόνοια πως δεν θα υπήρχε στρατός. Και άμυνα για τι; Για το αέριο; Πρόκειται για διεθνές πρόβλημα, αν χρειάζεται προστασία υπάρχει ήδη πολλή ασφάλεια στην περιοχή. Δεν μπορείς να επιτεθείς σε μια πλατφόρμα μιας εταιρίας που έχει σχέσεις με Ισραήλ και ΗΠΑ. Μπορεί να προστατεύσει τώρα η Εθνική Φρουρά την πλατφόρμα αν επιτεθούν οι Τούρκοι; Υπάρχει μια διεθνής ισορροπία, ένα διεθνές παιχνίδι εξουσίας που δημιουργεί ένα πλέγμα ασφαλείας. Πιστεύω πως πρέπει να δώσουμε μια ευκαιρία στην ειρήνη γιατί τώρα είναι η ευκαιρία μας να δημιουργήσουμε ένα ασφαλές μέλλον. Δεν μπορούμε να διασφαλίσουμε το μέλλον μας με όπλα και στρατούς.

Πιστεύετε πως ο τρόπος που μεγαλώνουμε τα παιδιά τα κάνει να θέλουν τον στρατό; Μιλώ και για τα βιβλία ιστορίας, τις παρελάσεις…
Ακόμα και μόλις γεννηθείς, ειδικά αν είσαι αγόρι, ένα από τα πρώτα σου παιχνίδια είναι ένα όπλο. Και σε μαθαίνουν να είσαι περήφανος για αυτό. Δεν είναι εύκολο να ξεφύγουμε από αυτές τις ιδέες. Στον βορρά ευτυχώς έχουμε μια ισχυρή συντεχνία δασκάλων έτσι ώστε και όταν οι αρχές προσπαθούν να προωθήσουν κάτι, αντιστέκονται. Δυστυχώς στον νότο δεν έχουμε κάτι ανάλογο.

Λιγότεροι από 200 οι αντιρρησίες στην Εθνική Φρουρά

Στην Εθνική Φρουρά, ο αριθμός των αντιρρησιών συνείδησης, από την ίδρυσή της το 1964, είναι πολύ χαμηλός. Αν και το υπουργείο Άμυνας δεν δίνει επίσημους αριθμούς, σύμφωνα με την εκπρόσωπο Τύπου του υπουργείου, Έλενα Φυσέντζου, ο αριθμός όσων έκτοτε αρνήθηκαν να στρατευτούν είναι μικρότερος από 200 στο σύνολο. «Το ποσοστό είναι πάρα πολύ μικρό, ειδικά αν συγκριθεί με άλλες χώρες που έχουν υποχρεωτική θητεία, όπως η Ελλάδα. Από την ίδρυση της Εθνικής Φρουράς, οι ανυπότακτοι δεν ξεπερνούν τους 200, είναι ένας πολύ μικρός αριθμός κάθε χρόνο», σχολίασε στον «Π» η κ. Φυσέντζου, σημειώνοντας πως το υπουργείο Άμυνας είναι πολύ ευχαριστημένο και από την παρουσίαση των εφέδρων.

Η διαδικασία
Τα άρθρα για την αντίρρηση συνείδησης προστέθηκαν στη σχετική νομοθεσία το 2007. Σύμφωνα με αυτά, οι στρατεύσιμοι οι οποίοι επιθυμούν να αναγνωριστούν ως αντιρρησίες συνείδησης πρέπει να υποβάλουν αίτηση στο αρμόδιο Στρατολογικό Γραφείο πριν την ημερομηνία κατά την οποία οφείλουν να καταταγούν στην Εθνική Φρουρά, συνοδευόμενη από τα καθορισμένα αναγκαία δικαιολογητικά. Τα Στρατολογικά Γραφεία ελέγχουν τα δικαιολογητικά και εντός πέντε ημερών παραπέμπουν τους αιτητές στην αρμόδια Ιατρική Επιτροπή (ΕΕΣΙ) για εξέταση της σωματικής τους ικανότητας. Για όσους κριθούν κατάλληλοι για στράτευση, η σχετική αλληλογραφία διαβιβάζεται για περαιτέρω χειρισμό σε Ειδική Επιτροπή, η οποία αποτελείται από δύο καθηγητές Πανεπιστημίου με ειδικότητα στη Φιλοσοφία ή στις Κοινωνικές-Πολιτικές Επιστήμες ή στην Ψυχολογία, ένα νομικό λειτουργό της Νομικής Υπηρεσίας και δύο ανώτερους αξιωματικούς από το Στρατολογικό και το Υγειονομικό Σώμα. Η Επιτροπή γνωμοδοτεί για κάθε περίπτωση και η σχετική αλληλογραφία υποβάλλεται στον υπουργό Άμυνας για τη λήψη τελικής απόφασης, το αργότερο μέσα σε ένα μήνα από την υποβολή σ’ αυτόν των σχετικών φακέλων.
Όσοι αναγνωρίζονται ως αντιρρησίες συνείδησης οφείλουν να υπηρετήσουν σε κάποιον φορέα του δημοσίου τομέα που θα καθοριστεί. Η διάρκεια της εναλλακτικής στρατιωτικής θητείας (θητεία χωρίς όπλο) και της εναλλακτικής κοινωνικής θητείας (θητεία σε άλλη υπηρεσία) ενός στρατεύσιμου που αναγνωρίζεται ως αντιρρησίας συνείδησης ισούται με εκείνη που θα εκπλήρωνε αν υπηρετούσε στρατιωτική θητεία πλήρη ή μειωμένη, με τις εξής προσαυξήσεις: για υπόχρεο εναλλακτικής στρατιωτικής θητείας πέντε μήνες εάν θα εκπλήρωνε 18μηνη ή μέχρι πλήρη στρατιωτική θητεία, τέσσερις μήνες εάν θα εκπλήρωνε 12μηνη και βραχύτερη των 18μηνών στρατιωτική θητεία ή τρεις μήνες μήνες εάν θα εκπλήρωνε βραχύτερη των 12μηνών στρατιωτική θητεία. Για υπόχρεο εναλλακτικής κοινωνικής θητείας, είναι επιπλέον εννιά μήνες εάν θα εκπλήρωνε 18μηνη και μέχρι πλήρη στρατιωτική θητεία, οχτώ μήνες εάν θα εκπλήρωνε 12μηνη και βραχύτερη των 18μηνών στρατιωτική θητεία ή εφτά μήνες εάν θα εκπλήρωνε βραχύτερη των 12μηνών στρατιωτική θητεία. Όσοι αναγνωρίζονται ως αντιρρησίες συνείδησης μετά την εκπλήρωση της στρατιωτικής τους θητείας, έχουν υποχρέωση εναλλακτικής στρατιωτικής εφεδρικής υπηρεσίας ή εναλλακτικής κοινωνικής εφεδρικής υπηρεσίας, ανάλογα με την επιθυμία τους.
Οι δε έφεδροι που επιθυμούν να αναγνωριστούν ως αντιρρησίες συνείδησης μπορούν να υποβάλουν αίτηση μέσω του Τμήματος Επιστράτευσης που τους παρακολουθεί επιστρατευτικά, συνοδευόμενη από τα προβλεπόμενα δικαιολογητικά προκειμένου να εξεταστεί το αίτημά τους, με την ίδια διαδικασία που ισχύει για τους στρατεύσιμους.

Ποινές
Σε περίπτωση που δεν ακολουθηθεί η πιο πάνω διαδικασία, τότε, όποιος δεν ανταποκρίνεται σε κλήση της Εθνικής Φρουράς χαρακτηρίζεται ανυπότακτος και κινδυνεύει με φυλάκιση έως και τρία χρόνια ή με χρηματική ποινή έως και 6.000 ή και με τις δύο ποινές. Επιπλέον, χάνει το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι στις δημοτικές, βουλευτικές, προεδρικές εκλογές και στις ευρωεκλογές, του απαγορεύεται η έξοδος από τη χώρα και δεν μπορεί να εξασφαλίσει άδεια άσκησης επαγγέλματος.

*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 9/3/2014

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s