Οπλισμένη καλά η Κύπρος για Έμπολα

Μια ιστορία, σαν αστυνομικό μυθιστόρημα

20141110_EMBOLA

Της Χρύστας Ντζάνη*

Νυχτερίδες, πίθηκοι, μια γυναίκα που διέσχισε τα σύνορα Γουινέας – Λιβερίας και μετέδωσε τον ιό άθελά της, το έντονο κοινωνικό στίγμα που κράτησε πολλά κρούσματα κρυφά με αποτέλεσμα αυτά να πολλαπλασιαστούν, αλλά και η ανέχεια των αφρικανικών χωρών συνθέτει το δύσκολο παζλ του ιού Έμπολα, ο οποίος μέχρι τις 2/11/2014 είχε διαπιστωμένα προσβάλει 13.042 ανθρώπους σε οχτώ χώρες, σκοτώνοντας τους 4.818 από αυτούς.
«Μοιάζει με αστυνομική ιστορία», λέει στον «Π» ο Πέτρος Καραγιάννης, καθηγητής Μικροβιολογίας και Ιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, ξετυλίγοντας το νήμα της επιδημίας, που τρόμαξε τους ειδικούς σε όλο τον κόσμο, αν και η ανθρωπότητα θα πρέπει να αισθάνεται τυχερή που ο ιός δεν έχει μεταλλαχθεί έτσι ώστε να είναι μεταδόσιμος και από τον αέρα.

Ο Έμπολα, άλλοτε γνωστός ως αιμορραγικός πυρετός, εμφανίστηκε πρώτη φορά στο Ζαΐρ (νυν Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό) το 1976 και πήρε το όνομά του από έναν ποταμό της περιοχής, όπου παρατηρήθηκε η πρώτη επιδημία, περιορισμένης όμως έκτασης. «Από τότε μέχρι σήμερα τα περιστατικά δεν ξεπερνούσαν τα 200-300 άτομα. Αυτή είναι η πιο μεγάλη επιδημία που έχει παρατηρηθεί και η οποία έχει επηρεάσει πέραν της μιας χώρας», σημειώνει ο κ. Καραγιάννης. Πρόκειται για RNA ιό, δηλαδή για ιό του οποίου το γενετικό υλικό αποτελείται πλήρως από RNA, κάτι που σημαίνει πως έχει τη δυνατότητα να μεταλλάσσεται. «Στην προκειμένη περίπτωση υπάρχουν φόβοι μήπως και μεταλλαχθεί ο ιός και γίνει πιο μεταδόσιμος, από τον αέρα. Διότι οτιδήποτε συμβεί μετά θα είναι εντελώς απρόοπτο. Τώρα η μετάδοση γίνεται από στενή επαφή με τα υγρά του μολυσμένου ατόμου».

Άγνοια, έθιμα και φτώχεια

Ο καθηγητής Π. Καραγιάννης
Ο καθηγητής Π. Καραγιάννης

Γιατί όμως ο ιός Έμπολα πλήττει κυρίως τις εν λόγω αφρικανικές χώρες (μόλις πέντε από τα κρούσματα σε ΗΠΑ και Ευρώπη); «Πρώτα απ’ όλα λόγω άγνοιας του κοινού. Δεύτερον, στις χώρες αυτές οι οποίες είναι κυρίως μουσουλμανικές, συνηθίζεται οι νεκροί να πλένονται και να τους αγγίζουν οι δικοί τους ή να τους αγκαλιάζουν ή να τους φιλούν. Κατά τη διάρκεια αυτών των διαδικασιών πολλοί ήρθαν σε επαφή με υγρά του ασθενή, σάλιο, ιδρώτα, δάκρυ, αίμα (ο ιός μπορεί να είναι παρών στα κόπρανα και στα υγρά του κόλπου και στα τελευταία στάδια προκαλεί και διάρροια). Το τρίτο σημείο ήταν το γεγονός ότι έπιασε τις υπηρεσίες υγείας εντελώς εξ απροόπτου, δεν ήταν κατάλληλα προετοιμασμένες, δεν είχαν αρκετά κρεβάτια, δωμάτια απομόνωσης των ασθενών. Επομένως τους έβαζαν σε ανοιχτούς θαλάμους, οι νοσηλευτές και οι γιατροί δεν φορούσαν τις κατάλληλες προστατευτικές στολές και κατ’ επέκταση οι χώρες αυτές δεν είχαν ούτε τα χρήματα για να προμηθευτούν όσο το δυνατόν γρηγορότερα τα κατάλληλα προστατευτικά υλικά», αναφέρει ο κ. Καραγιάννης.
Υπάρχει όμως και μια άλλη λεπτομέρεια που εξηγεί την «εντοπιότητα» της επιδημίας: «Ο άνθρωπος είναι παρεμπιπτόντως που μολύνεται. Η δεξαμενή του ιού πιστεύουμε πως είναι οι νυχτερίδες, οι οποίες φαίνεται ότι λειτουργούν ως φορείς αρκετών ιών, ανάμεσά τους και ο Έμπολα. Από τις νυχτερίδες μπορεί να μεταδοθεί σε πρωτεύοντα ζώα, πιθήκους, γορίλες, μαϊμούδες κτλ. Στις χώρες αυτές λόγω της φτώχειας οι άνθρωποι τρέφονται με κρέας που προέρχεται από τη ζούγκλα και θεωρούν και τις νυχτερίδες μεζεδάκι και καταναλώνουν το κρέας των πιθήκων», εξηγεί ο κ. Καραγιάννης. Και, δεδομένου ότι ο ιός Έμπολα προσβάλλει τα επιθήλια κύτταρα, κύτταρα των ματιών, της μύτης, του στόματος, του γαστρεντερικού καθώς και βλεννογόνους των γεννητικών οργάνων, μπορεί εύκολα να μεταδοθεί από τα νεκρά ζώα, π.χ. σε κάποιον που πουλά στην υπαίθρια αγορά -μολυσμένο- κρέας πιθήκου και το κόβει επιτόπου.
Μια άλλη διαφορά σε σχέση με τις σπασμωδικές μόνο επιδημίες του παρελθόντος, είναι ότι τώρα οι ασθενείς στιγματίστηκαν, με αποτέλεσμα αρκετοί από τους συγγενείς να κρύβουν το γεγονός ότι είχαν ασθενή στο σπίτι ή ότι πέθανε κάποιος, για να μην προκληθεί σάλος. «Στις επιδημίες είναι σημαντικό να εντοπίζονται τα άτομα με τα οποία ήρθε σε επαφή κάποιος μολυσμένος. Ξέρουμε ότι η μετάδοση στη Λιβερία έγινε από κάποια γυναίκα η οποία έφτασε εκεί από τη Γουινέα, άρρωστη, για να την φροντίζει η αδερφή της. Η γυναίκα πέθανε, η αδερφή της μολύνθηκε και η ίδια, και τότε ξεκίνησε από τη Λιβερία να πάει στη Γουινέα για να βρει τον σύζυγό της. Στη διάρκεια του ταξιδιού κατόρθωσε να μολύνει τουλάχιστον άλλα πέντε με έξι άτομα. Στο τελευταίο στάδιο του ταξιδιού επιβιβάστηκε σε μοτοσυκλέτα και ο τελευταίος αυτός άνθρωπος που ήρθε σε επαφή μαζί της δεν ξέρει κανείς τι απέγινε ή σε πόσους άλλους ίσως μετέδωσε την ασθένεια. Αν προσέξετε, οι επαρχίες που έχουν επηρεαστεί στις χώρες αυτές είναι γειτνιάζουσες, επειδή υπάρχει κινητικότητα μεταξύ των χωρών αυτών».
Η τρομακτική λεπτομέρεια στην περίπτωση του Έμπολα είναι πως η θνησιμότητα στους προσβληθέντες κυμαίνεται στο 60-90%. Επομένως, γιατί επιζεί το υπόλοιπο 10-40%; «Φαίνεται πως εκείνοι οι οποίοι επιζούν έχουν εξουδετερωτικά αντισώματα κατά του ιού. Εκείνοι που πεθαίνουν, αν αναλύσεις το αίμα τους εκείνη τη στιγμή δεν έχουν αντισώματα. Για αυτό σε όσους μπαίνουν στο νοσοκομείο και τους χορηγείται θεραπεία, η οποία είναι συντηρητική και τους βοηθά να επιζήσουν κάποιες μέρες περισσότερο, δίνεται η ευκαιρία στο ανοσοποιητικό τους σύστημα να αναπτύξει εξουδετερωτικά αντισώματα. Αν προσέξετε, όσοι μολύνθηκαν και μεταφέρθηκαν στο εξωτερικό, το 80% επέζησαν και το ξεπέρασαν. Ίσως υπάρχουν και κάποιοι οργανισμοί πιο ανθεκτικοί από άλλους».
Ωστόσο, παρόλο τον παγκόσμιο πανικό, ο ιός δεν μεταδίδεται τόσο εύκολα. Θα πρέπει κάποιος να έρθει σε άμεση επαφή με τα υγρά του ασθενή, επομένως στις δυτικές χώρες πρέπει να γίνει από κάποιον ασθενή ο οποίος έχει ταξιδέψει εκεί από τις συγκεκριμένες χώρες, όπως συνέβη στην περίπτωση του πρώτου ασθενή στις ΗΠΑ. Από αυτόν κόλλησαν και δύο νοσοκόμες, διότι δεν ακολούθησαν την ενδεδειγμένη διαδικασία. «Τα μέτρα αφορούν τους γιατρούς, τους νοσηλευτές, αλλά και το παραϊατρικό προσωπικό, αυτούς που θα τους μεταφέρουν από το αεροδρόμιο στο νοσοκομείο, το προσωπικό στο ασθενοφόρο κτλ. Και δεν είναι μόνο να φορέσεις τα προστατευτικά μέσα (σ.σ.: στολές, μάσκα, γάντια, μπότες κτλ) όταν περιθάλπεις τον ασθενή, είναι και να τα αφαιρέσεις με τη σωστή σειρά ώστε να μην εκθέσεις τον εαυτό σου σε πιθανά σημεία που έχουν μολυνθεί», σημειώνει ο κ. Καραγιάννης. Όσο για την Κύπρο, ο καθηγητής Μικροβιολογίας και Ιολογίας εκτιμά πως είμαστε προετοιμασμένοι, ακόμη και για έξαρση: «Παρόλες τις μικροελλείψεις που αναφέρθηκαν, έχει γίνει μια πολύ καλή δουλειά. Εάν παρθούν τα ανάλογα μέτρα ευθύς εξαρχής, δεν υπάρχει λόγος να υπάρχει έξαρση».

*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 10/11/2014

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s