Ζωή σαν μυθιστόρημα

Ένας αιώνας από τις ΗΠΑ στο Φασούρι, μέσω Βιέννης

elsie_slonim

Συνέντευξη στη Χρύστα Ντζάνη*

Δεν έχω ξανασυναντήσει στη ζωή μου άνθρωπο με τη μνήμη της Έλσι Σλόνιμ. Φέτος θα κλείσει τα 98 της χρόνια, η ιστορία της διατρέχει ολόκληρη την Ιστορία του 20ού αιώνα -από τους δύο παγκοσμίους πολέμους και το Ολοκαύτωμα των Εβραίων, όπου έχασε τη γιαγιά, θείες και ξαδέρφια της στο Άουσβιτς- ώς την εισβολή και πιο πρόσφατα το κραχ του 2008 και την παγκόσμια οικονομική κρίση. Κι όμως η ίδια θυμάται με λεπτομέρειες κάθε περίοδο, θαρρείς, της ζωής της, την οποία πολύ γλαφυρά έχει διηγηθεί στο βιβλίο «Lemons from paradise» – από τα λεμόνια που μάζευαν στο Φασούρι, στο μεγάλο κτήμα του συζύγου της, Νταβίντ Σλόνιμ. Το βιβλίο έχει κυκλοφορήσει στα αγγλικά, με την ίδια να το μεταφράζει τώρα και στα γερμανικά και να ετοιμάζει το επόμενό της βιβλίο, αυτή τη φορά για την Κύπρο της αποικιακής εποχής. Βρεθήκαμε, πριν από μερικές βδομάδες, σε ένα καφέ κοντά στο Λήδρα Πάλας – οι Σλόνιμ δεν εγκατέλειψαν ποτέ το σπίτι τους στον τουρκομαχαλά της περιοχής και σήμερα είναι οι μόνοι που ζουν εκεί, υπό την ανοχή του τουρκικού στρατού, αν και πρακτικά η ίδια ζει στον νότο.ΗΠΑ, Ευρώπη, Φασούρι

Η Έλσι Σλόνιμ γεννήθηκε στο Μπρούκλιν των ΗΠΑ το 1917. Λίγο αργότερα, οι γονείς της αποφάσισαν να μεταναστεύσουν στην Ευρώπη. Μοίρασε την παιδική της ηλικία ανάμεσα στη Ρουμανία, όπου ζούσαν οι εύρωστοι παππούδες της -που αργότερα εκδιώχθηκαν από τους μπολσεβίκους-, και στο Μπάντεν, ένα προάστιο της Βιέννης. Με την άνοδο των ναζί στην εξουσία αναγκάστηκαν, ως Εβραίοι, να φύγουν ξανά για τις ΗΠΑ, όμως η μοίρα της, ή καλύτερα ο έρωτας, είχε άλλη άποψη: στο πλοίο για την Αμερική γνώρισε τον Νταβίντ Σλόνιμ, έναν νεαρό Εβραίο επιχειρηματία, ο οποίος είχε τη μεγάλη επιχείρηση καλλιέργειας λεμονιών στο Φασούρι. Χωρίς να γνωρίζει πού βρίσκεται η Κύπρος, τον παντρεύτηκε και ήρθε μαζί του στο νησί. Στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, βρέθηκαν για λίγο καιρό στην Παλαιστίνη για περισσότερη ασφάλεια, ύστερα ξανά στην Κύπρο κι αργότερα στο Παρίσι για δουλειές. Η εισβολή τούς βρήκε στη Λευκωσία, στο μέσο των πυρών, κι ο πόλεμος τους πήρε, σε προχωρημένη ηλικία πια, την περιουσία, καθώς οι επενδύσεις τους σε ακίνητη περιουσία στην Κερύνεια και την Αμμόχωστο χάθηκαν. Έτσι, η Έλσι αναγκάστηκε να φύγει ξανά στις ΗΠΑ, όπου εργάστηκε για χρόνια φροντίζοντας έναν ηλικιωμένο. Επέστρεψε στην Κύπρο μετά το 2001, όμως σύντομα, με το κραχ του 2008, τα έχασε όλα ξανά, καθώς η τράπεζα στην οποία είχε επενδύσει όλες της τις οικονομίες -από τις οποίες ζούσε- χρεοκόπησε. Τελικά, ένας φίλος Ελβετός προσφέρθηκε να τη βοηθήσει και, ψάχνοντας ανάμεσα στα έγγραφα που είχε φυλαγμένα, βρήκε μια αίτηση για σύνταξη, που ποτέ δεν είχε συμπληρώσει. Στα 98 της χρόνια, σήμερα, η Έλσι Σλόνιμ ζει με το εισόδημα της σύνταξης και γράφει ακόμα γλαφυρά τις ιστορίες του πολυτάραχου βίου της.

Η Έλσι και ο Νταβίντ Σλόνιμ στο Τρόοδος.
Η Έλσι και ο Νταβίντ Σλόνιμ στο Τρόοδος.

Αυτοκρατορική γενιά

«Είμαι προϊόν της αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας», λέει. «Η μητέρα μου γεννήθηκε στη Βοσνία τον 19ο αιώνα, αλλά δεν θυμάμαι πότε. Ο πατέρας μου στην Ουγγαρία, και ήταν Σέρβοι, ήταν τον καιρό της αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας επί αυτοκράτορα Φραγκίσκου. Εγώ γεννήθηκα στην Αμερική κι από κει βρέθηκα στην Αυστρία». Θυμάται και γράφει ακόμα τα πάντα με εκπληκτικές λεπτομέρειες, αν και δεν δηλώνει συγγραφέας, παρόλο που το «Lemons from paradise» δεν είναι το πρώτο της βιβλίο – είχε γράψει και ένα παιδικό το 1973. «Δεν κρατούσα ημερολόγιο, αλλά θυμάμαι τα πάντα. Δεν νομίζω πως είμαι συγγραφέας. Είναι για τη ζωή που γράφω. Δεν νομίζω πως η ζωή μου είχε κάτι ιδιαίτερο, μάλλον πολλοί άνθρωποι είχαν παρόμοιες εμπειρίες. Όμως είτε δεν θέλουν να μιλούν για αυτά ή έχουν μεγαλώσει πολύ για να τα πουν».
Αυτόν τον καιρό ετοιμάζει το επόμενό της βιβλίο για την αποικιακή Κύπρο, από την οποία έχει όμορφες και ζωηρές αναμνήσεις. Τη ζωή στην Επισκοπή και αλλού, από το 1939 όταν πρωτοήρθε και μετά. Θυμάται που πήγαιναν στα βουνά το καλοκαίρι για δροσιά ή ένα πάρτι κάποτε για τα γενέθλια της βασίλισσας. Τότε η Κύπρος ήταν μια άγνωστη γη – πίσω στις ΗΠΑ μια θεία της, θέλοντας να την αποθαρρύνει να παντρευτεί τον Νταβίντ Σλόνιμ και να τον ακολουθήσει στο Φασούρι, έψαξε στην εγκυκλοπαίδεια το λήμμα «Cyprus» και βρήκε πως «η Κύπρος είναι ένα νησί στη Μεσόγειο, μολυσμένο από αναρίθμητα φίδια».
«Ο άντρας μου ήταν από Εβραίος, αλλά εγώ δεν είχα καμία σχέση με το Ισραήλ. Ο Ντέιβιντ ήταν ο πρώτος Εβραίος που γνώριζα από την Παλαιστίνη. Συναντηθήκαμε στο καράβι για την Αμερική. Ήμασταν πολύ αγαπημένοι, έπρεπε να ήμασταν μαζί και το χρειαζόμασταν. Δεν ήξερε πού ήταν το Μπάντεν και εγώ δεν είχα ιδέα πού είναι η Κύπρος. Όταν ήμασταν στο Φασούρι, έφευγε στις 5 π.μ. και επέστρεφε στις 10 μ.μ. και πήγαινε κατευθείαν στο κρεβάτι. Και εγώ ήμουν όλη μέρα με τον Χαμπή τον βοηθό, ο οποίος δεν έκανε τίποτα για μένα, αλλά τα πάντα για τον Ντέιβιντ. Οι άνθρωποι εκεί ήταν πάρα πολύ καλοί».

20150301_Elsie_lemons

Ένα «πολυτελές» καταφύγιο

Το Φασούρι έμμεσα τους έσωσε τη ζωή και το 1974: «Από το 1974 θυμάμαι τα πάντα. Περισσότερο να κοιτάζω έξω από το παράθυρο τα τριαντάφυλλά μου και να βλέπω τον ουρανό γεμάτο Τούρκους αλεξιπτωτιστές. Είχαμε ξεχωριστά κρεβάτια με τον Ντέιβιντ, συνήθως πλαγιάζαμε μαζί, μετά επειδή έκανε άσχημο ύπνο πήγαινε σε άλλο δωμάτιο και στο τέλος πάλι επέστρεφε στο υπνοδωμάτιό μας. Έτρεξα στο δωμάτιό του, του είπα Ντέιβιντ ήρθαν οι Τούρκοι! Και μου είπε, πήγαινε να ξανακοιμηθείς, έβλεπες όνειρο. Λίγα χρόνια πριν, όταν φτιάξαμε το σπίτι μας στη Λευκωσία, είχαμε επιλέξει ο καθένας από μια πολυτέλεια: εγώ επέλεξα κεντρικό σύστημα κλιματισμού για να μην υποφέρω πια τα θερμά καλοκαίρια της Κύπρου – σήμερα όμως είναι πολύ ακριβό για να το χρησιμοποιώ! Η επιλογή του Ντέιβιντ ήταν ένα καταφύγιο με αντιαεροπορική κάλυψη – είχε προνοήσει μέχρι και χαλιά να έχει εκεί. Ποτέ δεν σκέφτηκα να αφήσω το σπίτι μου. Έχασα πολλά σπίτια, το πατρικό μου στο Μπάντεν που το πήραν οι ναζί, το σπίτι των γονιών μου στο Σίμπα και το σπίτι στη Ρουμανία, που το πήραν οι κομουνιστές. Αλλά όχι, αυτό ήταν το σπίτι μας, το φτιάξαμε, το επιπλώσαμε, κανείς δεν θα μας το πάρει. Αυτό είναι το μόνο πράγμα που μου απέμεινε! Στον πόλεμο κανείς δεν μας ζήτησε να φύγουμε. Είχαμε ακούσει στο τρανζιστοράκι ότι έρχονται οι Τούρκοι και ότι έπρεπε να ήμασταν προσεκτικοί – όταν τους ανοίγει γυναίκα, τη βιάζουν και όταν τους ανοίγει άντρας τον σκοτώνουν. Είπε τότε ο Ντέιβιντ «όταν έρθουν σε εμάς, εσύ μείνε κάτω». Εγώ είπα «τι μπορούν να μου κάνουν; Εσένα όμως θα σε σκοτώσουν!». Ο Ντέιβιντ όμως ήταν πολύ ζηλιάρης και απαιτούσε να μείνω κάτω. Μια μέρα τους ακούσαμε να μπαίνουν στον κήπο. Χτύπησαν την πόρτα: «Είναι κανείς εδώ;». Κι εμείς οι δυο τρέξαμε στην πόρτα. Ήταν ένας Τούρκος και ένας νεαρός Τουρκοκύπριος. Κι αυτός είπε στα αγγλικά «Κύριε Σλόνιμ! Εσείς ζείτε εδώ;». Κι ο Ντέιβιντ είπε «ναι. Με ξέρεις από κάπου;». Του είπε ότι ο πατέρας του δούλευε στο Φασούρι και μια μέρα είχε ατύχημα με το τρακτέρ. «Τραυματίστηκε πολύ βαριά και απαγορεύσατε σε οποιονδήποτε να τον αγγίξει. Τον μεταφέρατε προσωπικά στο νοσοκομείο και κάθε μέρα τον επισκεπτόσασταν». Έτσι μας άφησαν να μείνουμε, ενώ όλους τους άλλους τους έδιωξαν».
Σε αυτό το σπίτι, χωμένο σε πυκνή βλάστηση κάπου πίσω από το Λήδρα Πάλας, όπου επισκέψεις μπορεί να δεχτεί μόνο με ειδική άδεια και επίδειξη διαβατηρίου, μένει μέχρι σήμερα. «Το μόνο που κάνω εδώ είναι να κοιμάμαι. Όλα τα άλλα τα κάνω στον νότο, το βιβλιοπωλείο μου είναι εκεί, οι γιατροί, οι φίλοι μου», λέει και μιλά με θαυμασμό για τους Κύπριους που αγάπησε. Στο κάτω-κάτω, έχοντας αλλάξει πολλά σπίτια, πόλεις και χώρες στη σχεδόν αιωνόβια ζωή της, εδώ θεωρεί πως είναι η πατρίδα της. «Παρόλο που δεν μιλάω καλά ελληνικά, εδώ έχω το σπίτι και τους φίλους μου, την οικογένειά μου».

Μια κατσίκα στην Αυστρία

«Πότε και πού υπήρξατε πιο ευτυχισμένη;», τη ρωτώ, όλο περιέργεια για αυτή την περιπλανώμενη ζωή. «Κοίτα, ήταν όλα πολύ διαφορετικά. Ήμουν πολύ χαρούμενη στην Αυστρία, πολύ. Είχαμε άλογα, έναν μεγάλο κήπο, μια κατσίκα που αγαπούσα πολύ, τη Χάνσι, έναν υπέροχο πατέρα, μια υπέροχη μητέρα. Αν διάβασες το βιβλίο θα θυμάσαι ένα περιστατικό, ήμουν 8 ή 9 χρονών και πήγαινα στο σχολείο με τα πόδια, παρόλο που είχαμε αυτοκίνητο και γκαράζ τότε. Γύριζα σπίτι από το σχολείο και δίπλα μου ήταν μια μαθήτρια που δεν φορούσε γάντια, παλτό. Εγώ φορούσα πάντα δύο, μεταξωτά κι από κάτω μάλλινα. Της λέω «δεν φοράς γάντια;». Μου λέει «δεν έχω γάντια». «Καλτσόν;». «Δεν φοράω καλτσόν». «Δεν φοράς παλτό;». Λέει «η μητέρα μου λέει δεν έχουμε λεφτά για παλτό». Έβγαλα τα δικά μου και της τα έδωσα. Κι άρχισα να τρέχω για το σπίτι γιατί κρύωνα. Μπήκα στο σπίτι και η μητέρα μου και η υπηρέτρια μας τρόμαξαν, με ρώτησαν τι απέγιναν. Τους είπα ότι τα έδωσα στη συμμαθήτριά μου, «κρύωνε τόσο κι εγώ έχω τα πάντα!». Η μητέρα μου με κοίταξε και είπε «Έλσι, καμιά φορά ανησυχώ για σένα, τι θα απογίνεις όταν μεγαλώσεις. Ίσως βρεις έναν άντρα».
Στην Αυστρία επέστρεψε τα τελευταία χρόνια αρκετές φορές, για να παρουσιάσει το βιβλίο της, το οποίο είχε πολλή πέραση – το ίδιο και στη Γερμανία. «Ήταν απίστευτα ευγενικοί, καλοί. Πέρσι πήγα ξανά στο Μπάντεν. Ήταν μια αίθουσα γεμάτη κόσμο. Έχω μια παλιά φίλη, που είχε ένα μεγάλο φαρμακείο τότε, δεν ήταν Εβραία, ήταν ο άντρας της. Φώναξα «Έλι, είσαι εδώ, δεν σε βλέπω;». «Ναι, εδώ είμαι, σηκώθηκε όρθια και όλος ο κόσμος χειροκρότησε».

20150301_Elsie_goat

Πού και πού ανταλλάσσουμε με την κ. Σλόνιμ μερικά emails. Τους επόμενους μήνες υπολογίζει πως θα εκδοθεί το βιβλίο της για τη ζωή στην αποικιακή Κύπρο. Μια γυναίκα στα 98 της μόνη πια -ο σύζυγος και τα δυο παιδιά της έχουν πεθάνει, τα εγγόνια και δισέγγονα ζουν στο εξωτερικό- στη ζωή, σε ένα απομονωμένο σπίτι γράφει: «Δεν έχω άλλη επιλογή. Αλλά δεν είμαι μόνη, έχω το ίντερνετ και τους φίλους μου. Έχω δύο χόμπι, το ένα είναι να γράφω και το άλλο είναι ο κήπος μου, αγαπώ πολύ τα λουλούδια μου. Έχω μια όμορφη ζωή».

*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 1/3/2015

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s