Αντιβιοτικά στο τραπέζι μας

Εντοπίζονται περισσότερο στα γουρουνόπουλα – Καθαρά τα ψάρια

20150419_ximeio_elegxoi

Της Χρύστας Ντζάνη*

Η συζήτηση παγκοσμίως για την κατάχρηση των αντιβιοτικών, η οποία στην ουσία τα καταστρέφει αφού τα μικρόβια αναπτύσσουν ανθεκτικότητα, έχει ακόμη μία, έμμεση παράμετρο, πέραν της ανθρώπινης ανασφάλειας απέναντι στην ασθένεια: Την κατάχρηση των αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία, με στόχο τα ζώα να είναι πιο ανθεκτικά και παραγωγικά. Σε αυτές τις περιπτώσεις, τα αντιβιοτικά καταλήγουν και πάλι στον ανθρώπινο οργανισμό, χωρίς μάλιστα να αποβάλλονται, αλλά αντίθετα συσσωρεύονται.

Τα αντιβιοτικά στην κτηνοτροφία χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία και πρόληψη λοιμώξεων, όπως η μαστίτιδα στις αγελάδες, για τη μεταφύλαξη των ζώων σε περιόδους καταπόνησης, όπως στον απογαλακτισμό, αλλά και ως παράγοντες πάχυνσης, αν και η χρήση τους για αυτό τον σκοπό έχει απαγορευτεί από το 2003. Σύμφωνα με το Κρατικό Χημείο, στη συντριπτική τους πλειονότητα (98,45%), η χρήση των αντιβιοτικών σκευασμάτων που πωλήθηκαν το 2011 αφορούσαν πληθυσμούς παραγωγικών ζώων. Αν και οι πωλήσεις αντιβιοτικών παρουσίασαν πτώση τα τελευταία χρόνια, εντούτοις αντιβιοτικά εξακολουθούν να ανιχνεύονται στο ζωικό κρέας, αλλά και σε παράγωγα, όπως το γάλα και το μέλι.

Αύξηση στις γουρουνιές

Συγκεκριμένα, σε ελέγχους που διενήργησε το Κρατικό Χημείο σε 115 δείγματα γάλακτος το 2013-2014, εντοπίστηκαν έξι μη συμμορφούμενα δείγματα, τα οποία ήταν θετικά σε πενικιλλίνη, αμπικιλλίνη, κλοξακιλλίνη, αμοξυκιλλίνη. Αντίστοιχα, εντοπίστηκε ένα αβγό θετικό σε σουλφαμίδες σε σύνολο 40 δειγμάτων, καθώς και ένα δείγμα μελιού, από τα 35 που ελέγχθηκαν την ίδια διετία. Αντίθετα, σε 26 δείγματα ψαριών δεν εντοπίστηκαν αντιβιοτικές ουσίες.

20150419_ximeio_gourouniaΣτα κρέατα, σε ελέγχους που διενεργήθηκαν το διάστημα 2011-2014, ανιχνεύτηκαν 77 δείγματα μη συμμορφούμενα στους κανόνες περί αντιβιοτικών σε σύνολο 1.248 δειγμάτων (6%). Πρόκειται για χοιρινό, κοτόπουλο και αμνοερίφια. Όπως ανέφερε σε πρόσφατη ημερίδα για την ασφάλεια τροφίμων η διευθύντρια του Κρατικού Χημείου, δρ Πόπη Κανάρη, ενώ γενικά η χρήση αντιβιοτικών φαίνεται να μειώνεται, εντούτοις καταγράφεται αξιοσημείωτη αύξηση στα γουρουνόπουλα. Είναι ενδεικτικό πως το 2013 το 10% των γουρουνόπουλων που ελέγχθηκαν ήταν μη συμμορφούμενα, καθώς εντοπίστηκαν σε αυτά τέσσερις αντιβιοτικές ουσίες, κάποτε μάλιστα σε συνδυασμό.

Αν και μέτρα έχουν ληφθεί, όπως η υποχρεωτική συνταγογράφηση, η δημιουργία εθνικού προγράμματος καταλοίπων κ.ά., εντούτοις τα ευρήματα ανησυχούν το Κρατικό Χημείο, με προτροπή μάλιστα του οποίου η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) έχει αποφασίσει να συλλέγει αποτελέσματα από τα κράτη μέλη για τη διεξαγωγή εκτίμησης κινδύνου από τα κατάλοιπα κτηνιατρικών φαρμάκων, συμπεριλαμβανομένων και των αντιβιοτικών. Σύμφωνα με τη δρα Κανάρη, στο προσεχές μέλλον η αύξηση στην παγκόσμια ζήτηση για τρόφιμα (θα πρέπει να αυξηθεί 50% έως το 2030), οι αλλαγές στο lifestyle που οδηγούν σε διαφορετικές καταναλωτικές συνήθειες, η προώθηση νέων τεχνολογιών στη βιομηχανία και φαρμακοβιομηχανία, και οι κλιματικές αλλαγές θα φέρουν νέες προκλήσεις για τον έλεγχο της ανίχνευσης φαρμάκων και δη αντιβιοτικών στα τρόφιμα.

Ενδελεχείς έλεγχοι στην Κύπρο

Στην τελευταία της έκθεση για την ασφάλεια των τροφίμων στην ΕΕ, πριν από λίγες μέρες, η EFSA σημειώνει πως το 97,4% των δειγμάτων που αναλύθηκαν το 2013 ήταν εντός των αποδεκτών ορίων – κατά τι καλύτερα δηλαδή από το 97,1% του 2012. Μάλιστα, περισσότερα από τα μισά δείγματα (54,6%) δεν περιείχαν υπολείμματα φυτοφαρμάκων. Για το 2013, η EFSA κάλεσε τα κράτη μέλη να εστιάσουν τους ελέγχους τους σε 12 βασικά τρόφιμα, έντεκα βασικά και ένα παράγωγο (κρασί). Τα αποτελέσματα ήταν καλύτερα από τον αντίστοιχο έλεγχο του 2010 και έδειξαν πως ο κίνδυνος για έκθεση σε επικίνδυνα ποσοστά φυτοφαρμάκων είναι μικρός για τους κατοίκους της ΕΕ, με το χοιρινό κρέας και το αγελαδινό γάλα να έχουν τα καλύτερα ποσοστά συμμόρφωσης και τις φράουλες, το μαρούλι και τη βρώμη να παρουσιάζουν τα μεγαλύτερα, σε σύγκριση με τα υπόλοιπα, ποσοστά μη συμμόρφωσης, καίτοι και πάλι χαμηλά.

Στην έκθεση της EFSA, η Κύπρος εμφανίζεται με εντυπωσιακά υψηλό αριθμό ελέγχων (545 δείγματα) αναλόγως του πληθυσμού της, που μάλιστα ξεπερνά άλλες μεγαλύτερες χώρες, όπως η Τσεχία, η Κροατία, η Φινλανδία και η Πορτογαλία. Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, σε πέραν του 60% των τροφίμων που ελέγχθηκαν στη χώρα μας δεν ανιχνεύθηκαν υπολείμματα φυτοφαρμάκων. Συνολικά 14 εργαστήρια του Κρατικού Χημείου, το οποίο είναι το σημείο επαφής με την EFSA, ασχολούνται με τους ελέγχους στα τρόφιμα, αναζητώντας ίχνη από υπολείμματα φυτοφαρμάκων και κτηνιατρικών φαρμάκων, μυκοτοξίνες, βαρέα μέταλλα, μεταλλαγμένα κ.ά. Αν και τα δείγματα που ελέγχουν έχουν μειωθεί τα τελευταία δύο χρόνια εξαιτίας των περικοπών, εντούτοις έχουν εντοπιστεί περισσότερες περιπτώσεις μη συμμόρφωσης (369/8.385 το 2013 και 331/9.432 το 2012), διότι έχουν αυξηθεί οι παράμετροι διερεύνησης.

Καθαρά τα οργανικά

Μιλώντας για το σύνολο των 49 προγραμμάτων ελέγχου στα τρόφιμα που κυκλοφορούν στην κυπριακή αγορά, η δρ Κανάρη εμφανίζεται καθησυχαστική: «Γίνεται ένας πολύ καλός έλεγχος από τις κυπριακές αρχές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) θεωρεί ότι ως Κύπρος ασκούμε πολύ καλό έλεγχο, με βάση τον αριθμό δειγμάτων που ελέγχουμε σε διάφορες παραμέτρους. Ένα παράδειγμα, στον έλεγχο των υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων είμαστε από τα λίγα κράτη μέλη όπου ασκείται ένας τέτοιος έλεγχος στα φρούτα και λαχανικά. Και σε πολλά άλλα δείγματα ασκούμε έλεγχο πολύ μεγαλύτερο, διότι είμαστε στα σύνορα της Ευρώπης και όταν εισαχθούν τα τρόφιμα μπορεί να διοχετευτούν σε άλλα κράτη μέλη χωρίς ελέγχους, γιατί έχουν εισαχθεί στην Κύπρο. Ασκούμε πιο αυστηρό έλεγχο για να μην θεωρηθεί ότι ο έλεγχος εδώ είναι υποδεέστερος και μετά να θεωρηθεί ότι η κυκλοφορία του τροφίμου στην Ευρώπη είναι ελεύθερη και να επιρρίψουν ευθύνες στην Κύπρο ότι δεν άσκησε τα καθήκοντά της στον έλεγχο των συνόρων», δήλωσε στον «Π».

Σε ερώτηση αν τα οργανικά τρόφιμα είναι πράγματι καθαρά από φυτοφάρμακα και άλλες ουσίες, η κ. Κανάρη ανέφερε ότι στους ελέγχους που γίνονται εδώ και τρία χρόνια μαζί με το τμήμα Γεωργίας, μέχρι στιγμής δεν έχει εντοπιστεί απόκλιση από την ευρωπαϊκή Οδηγία για τα τρόφιμα οργανικής καλλιέργειας. Αν υπάρχει κάτι που θα πρέπει να προσέχουμε, είναι να αποφεύγουμε την κατανάλωση λίγων μόνο ειδών, ώστε να υπάρχει διασπορά του όποιου κινδύνου, ενώ οι κυπριακές καλλιέργειες θα πρέπει να θεωρούνται αναλόγως πιο ασφαλείς, αφού είναι πιο εύκολοι οι έλεγχοι των γεωργών.

«Γενικά έχουμε αποκλίσεις όπως όλες οι χώρες. Για αυτό συστήνουμε στον καταναλωτή πρώτον να παίρνει ποικιλία τροφίμων γιατί το κάθε τρόφιμο έχει ουσίες, αν είναι κρέας μπορεί να έχει αντιβιοτικά, αν είναι φρούτο φυτοφάρμακα κτλ. Ποτέ να μην καταναλώνουμε το ίδιο τρόφιμο συστηματικά, να υπάρχει ποικιλία τροφής στο διαιτολόγιο ώστε αυτά τα χημικά συστατικά να τα πάρουμε σε μικρές δόσεις. Να μην είμαστε μόνο χορτοφάγοι ή μόνο κρεατοφάγοι. Και σίγουρα η μεσογειακή διατροφή είναι η καλύτερη, για να υπάρχει σωστή κατανάλωση βιταμινών, πρωτεΐνης, ιχνοστοιχείων, υδατανθράκων μέσα από τα ψάρια, το γάλα, τα φρούτα, τα λαχανικά. Ο κόσμος πάντα θα εκτίθεται σε μικρές δόσεις ουσιών, είτε είναι βαρέα μέταλλα, είτε φυτοφάρμακα κτλ. Θέλουμε να δείξει εμπιστοσύνη ο κυπριακός πληθυσμός στον έλεγχο που ασκούν οι αρμόδιες υπηρεσίες. Δεν μπορώ να πω ότι είμαστε τέλειοι, συνεχώς βελτιωνόμαστε», αναφέρει.

«Σίγουρα την κυπριακή παραγωγή μπορείς να την ελέγξεις πιο συστηματικά από την εισαγομένη», προσθέτει. «Προσπαθούμε όταν δεν είναι ευαλλοίωτα προϊόντα να τα σταματήσουμε στο λιμάνι, να τα ελέγξουμε και μετά να προχωρήσουν στους καταναλωτές. Για παράδειγμα, ξηροί καρποί μπορεί να μην διοχετευτούν στην αγορά, να ελεγχθούν για αφλατοξίνες και αφού βρεθεί ότι πληρούν τις προδιαγραφές να δοθούν στον καταναλωτή. Όμως υπάρχουν και εαυλλοίωτα προϊόντα, όπως διάφορα φθαρτά από γειτονικές τρίτες χώρες που επειδή είναι ευαλλοίωτα δεν μπορούμε να τα φυλάξουμε στο λιμάνι. Μπορεί να πάρει 2-3 μέρες το αποτέλεσμα του ελέγχου και τότε μπορεί να μας διαφύγει το τρόφιμο και να το εντοπίσουμε στην αγορά για να αποσυρθεί. Προσπαθούμε αυτές οι περιπτώσεις να είναι περιορισμένες», καταλήγει η δρ Κανάρη.

*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 19/4/2015

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s