Κύπριοι μετανάστες, τότε και σήμερα

Ιστορίες από την ξενιτειά: Ανοίγουν φτερά για μια καλύτερη ζωή

20150621_metanastes_tzenta

Των Μιράντας Λυσάνδρου, Χρύστας Ντζάνη, Μαρίας Χρυσάνθου*

Τον Ιανουάριο του 2009 υπήρχαν καταγεγραμμένοι 16.000 άνεργοι στο Γραφείο Εργασίας. Τον Ιανουάριο του 2014 είχαν υπερτριπλασιαστεί, φτάνοντας τις 53.000. Παρόμοια, τα βιογραφικά Κυπρίων που είχαν υποβληθεί το 2009 στο δίκτυο συνεργασίας EURES, το οποίο διευκολύνει την ελεύθερη κυκλοφορία εργαζομένων εντός της ΕΕ, ανέρχονταν στα 1.200. Σήμερα ξεπερνούν τα 5.500. Αναβιώνοντας μια μεταναστευτική ιστορία πολλών δεκαετιών, πολλοί νέοι Κύπριοι τολμούν και σήμερα τη φυγή, αναζητώντας ένα καλύτερο μέλλον ή έστω μια θέση εργασίας.

Στην Αγγλία, όπως τότε, αλλά και σε άλλες χώρες της ΕΕ πλέον ως μέρος της κινητικότητας εντός της Κοινότητας. Και στις αραβικές χώρες, ασφαλώς, στα μεγάλα εργοτάξια, όπως τότε, μετά την εισβολή, που ο μόχθος των Κυπρίων τεχνητών έχτισε, όχι μόνο ολόκληρες πόλεις στο Ομάν, τη Σαουδική Αραβία και αλλού, αλλά και την ίδια την Κύπρο, όπου κατέληγε το μεγαλύτερο μέρος του μισθού τους ως συνάλλαγμα. Σήμερα αρκετοί αποφεύγουν να στείλουν τον μισθό στο νησί, αφού ακόμα δεν εμπιστεύονται το τραπεζικό σύστημα μετά το κούρεμα του 2013. Μετανάστες του χθες και του σήμερα, τους ενώνει η ελπίδα και η αναζήτηση καλύτερης τύχης. Τους χωρίζουν όμως οι επιμέρους λεπτομέρειες: Τότε έφευγαν περισσότερο ανειδίκευτοι εργάτες, ενώ σήμερα η Κύπρος εξάγει τεχνογνωσία. Εξάλλου, η ξενιτειά στις μέρες μας γίνεται λιγότερο πικρή χάρη στις ευκολίες επικοινωνίας, και μάλιστα δωρεάν, που υπάρχει στα νέα Μέσα, αλλά και στις πιο εύκολες και γρήγορες μετακινήσεις.

Από δημοσιογράφος… στα καράβια

Η 30χρονη Μαρία Ηρακλέους μέχρι πρόσφατα εργαζόταν σε παγκύπριο τηλεοπτικό σταθμό ως δημοσιογράφος. Με τον μισθό να μειώνεται και τις απαιτήσεις και το στρες να αυξάνονται διαρκώς, ένιωσε πως είχε φτάσει σε τέλμα. Προσπάθησε να βρει άλλη δουλειά στον χώρο, χωρίς να βρει καλύτερες συνθήκες, ώσπου αποφάσισε να φύγει στην Ισπανία για να εργαστεί σε κάτι γι’ αυτήν πρωτόγνωρο έως τότε: Προσωπικό καμπίνας (stewardess) σε πλοίο που κάνει τη γραμμή Ισπανία- Μαρόκο. «Όντας δημοσιογράφος, έβλεπα καθημερινά τι παιχνίδια παίζονταν στην πλάτη του κόσμου από τα κεφάλια του συστήματος και σιχάθηκα. Τελικά αποφάσισα να πάρω το ρίσκο και να φύγω από τη χώρα μου, με την ελπίδα πως όταν επιστρέψω τα πράγματα θα είναι καλύτερα».

Χωρίς Κύπριους ή Έλληνες συναδέλφους, μιλά στα αγγλικά και μαθαίνει τα ισπανικά. Συναναστρέφεται καθημερινά με Μαροκινούς, Ισπανούς, Ουκρανούς και Εσθονούς και προσπαθεί να αποδεχτεί συμπεριφορές που δεν ταιριάζουν στην κουλτούρα της. Στην αρχή τα πράγματα ήταν δύσκολα, αλλά μέρα με τη μέρα νιώθει καλύτερα. Αν και δεν έφυγε με την προοπτική να μείνει στο εξωτερικό, σήμερα κάνει σκέψεις για μια εναλλακτική καριέρα στα ναυτιλιακά, είτε στην Κύπρο είτε σε άλλες χώρες. «Ανακαλύπτω ότι υπάρχουν αμέτρητες ευκαιρίες για ανάπτυξη δεξιοτήτων και εργοδότηση στο εξωτερικό. Και κατέληξα σε ένα συμπέρασμα, ίσως λυπηρό, αλλά αληθινό. Εκεί έξω μπορώ να ανοίξω τα φτερά μου, να σκεφτώ έξω από τα πλαίσια του συστήματος που είχα συνηθίσει. Δυστυχώς αυτό δεν μπορεί να μου το προσφέρει η χώρα μου. Ελπίζω ότι θα επιστρέψω και πως τότε δεν θα συναντήσω την ίδια εικόνα που με έκανε να φύγω», λέει.

Νοσηλευτές στην Αγγλία

20150621_metanastes_aleksisΟ 25χρονος Αλέξης Δημήτρη αποφοίτησε πέρσι από τη Νοσηλευτική Σχολή του ΤΕΠΑΚ. Πριν πάρει το πτυχίο του, αποφάσισε να φύγει από την Κύπρο, αφού δεν τον ικανοποιούσαν οι συνθήκες στο οικονομικό και το εκπαιδευτικό κομμάτι της δουλειάς του, ούτε και υπήρχε πολλή ζήτηση. Αρχικά έφυγε για τον Καναδά και έξι μήνες μετά για την Αγγλία, όπου προσλήφθηκε αμέσως στο New Cross Hospital του Wolverhampton. «Είχα ενημερωθεί για τις συγκεκριμένες συνεντεύξεις από μια καθηγήτρια. Επέλεξα την Αγγλία γιατί είναι πιο εύκολη η διαδικασία εγγραφής στο υπουργείο Υγείας της χώρας. Επίσης, είναι πολύ κοντά στην Κύπρο, δεδομένου ότι οι πτήσεις είναι καθημερινές και επιπλέον έχω αρκετούς φίλους και γνωστούς που σπουδάζουν αλλά και δουλεύουν εδώ». Σήμερα δηλώνει ικανοποιημένος από το εργασιακό περιβάλλον, το ωράριο τηρείται απόλυτα και η αμοιβή είναι πάρα πολύ καλή. Ταυτόχρονα, συνεχίζει την εκπαίδευσή του στο νοσοκομείο. Μιλά με τους δικούς του καθημερινά με τις εφαρμογές Skype και Viber από το κινητό του και προς το παρόν δεν σκέφτεται να επιστρέψει στην Κύπρο, αφού τα πλεονεκτήματα είναι περισσότερα από τα μειονεκτήματα της εργασίας του εκεί.

20150621_metanastes_konstantinaΤο περίφημο NHS, το σύστημα υγείας της Αγγλίας, εργοδοτεί τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερους Κύπριους νοσηλευτές. Φίλη με τον Αλέξη από το σχολείο και επίσης απόφοιτος του ΤΕΠΑΚ, η 24χρονη Κωνσταντίνα Σταματίου εργάζεται εδώ και σχεδόν ένα χρόνο σε νοσοκομείο του Μάντσεστερ. Προηγουμένως, εργαζόταν σε οδοντιατρείο στην Κύπρο, όμως όταν είδε την ανακοίνωση στο ΤΕΠΑΚ, δεν το σκέφτηκε καθόλου: έστειλε το βιογραφικό της και έδωσε συνέντευξη σε προσωπικό του νοσοκομείου που έφτασε στην Κύπρο για αυτό τον σκοπό. Σε λιγότερο από μια βδομάδα τής είχαν ανακοινώσει την πρόσληψή της. «Επέλεξα το Ηνωμένο Βασίλειο διότι εκεί ήθελα να κάνω το μεταπτυχιακό μου, αλλά και λόγω γλώσσας. Επίσης εδώ δεν χρειάζεσαι βίζα για να δουλέψεις, ούτε κάποιες εξετάσεις, αφού το πτυχίο μου εδώ είναι ήδη αναγνωρισμένο. Τέλος, λόγω εύκολης πρόσβασης στον χώρο εργασίας». Στο νοσοκομείο της εργάζονται συνολικά 12 Κύπριοι νοσηλευτές, όμως η ίδια γνωρίζει αρκετούς ακόμη σε άλλες περιοχές της χώρας. Από το νησί, της λείπουν οι άνθρωποί, ο ήλιος και η θάλασσα.

Μετανάστες και στη Γερμανία

Η Γερμανία, και ειδικότερα το Ανόβερο, δεν έχουν υπάρξει ποτέ συνήθης προορισμός Κυπρίων μεταναστών. Φαίνεται όμως πως η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ, που κάνει ιδιαίτερα εύκολες τις διαδικασίες διαμονής και εξεύρεσης εργασίας, σε συνδυασμό με τη σχετικά καλή οικονομική κατάσταση και χαμηλή ανεργία, βάζουν πλέον και τη Γερμανία στον χάρτη των κυπριακών «μεταναστευτικών» προορισμών.
H B., νεαρή οδοντίατρος από τη Λεμεσό, πήγε στη Γερμανία πριν έναν περίπου χρόνο κυρίως για εξεύρεση εργασίας με προοπτικές, αφού όπως η ίδια λέει, «οι συνθήκες για τους νέους επιστήμονες στην Κύπρο είναι δυσμενείς», αλλά και επιθυμώντας να συνεχίσει με μεταπτυχιακές σπουδές. Επέλεξε τη Γερμανία γιατί εδώ είχαν σπουδάσει και οι γονείς της και εδώ γεννήθηκε και η ίδια, αλλά και επειδή θωρεί ότι η Γερμανία «διαθέτει ψηλό εκπαιδευτικό επίπεδο και οργανωμένο σύστημα». Παρόλο που όπως η ίδια λέει δυσκολεύεται ακόμα με τη γλώσσα την οποία «επιβάλλεται» να γνωρίζει κανείς ανεξαρτήτως επαγγέλματος, βρίσκει πως οι Γερμανοί δείχνουν κατανόηση. «Προσωπικά δεν είχα κάποια αρνητική εμπειρία, ούτε έχω νιώσει κάποιου είδους ρατσιστική αντιμετώπιση. Αρνητικό είναι ο κρύος και μουντός καιρός, ιδιαίτερα όταν έχεις μεγαλώσει σε μεσογειακό περιβάλλον με θάλασσα και ήλιο. Επίσης, όταν δουλεύεις καθημερινά πολλές ώρες, είναι δύσκολο να κοινωνικοποιηθείς και να γνωρίσεις κόσμο».

Ανεκτική κοινωνία

Η Ε. από τη Λευκωσία είναι παντρεμένη με πολίτη της Γκάνα και για πέντε περίπου χρόνια προσπαθούσαν να εξασφαλίσουν το μέλλον της οικογένειάς τους στην Κύπρο. Ο σύζυγός της συναντούσε πολλά εμπόδια στην εξεύρεση εργασίας, ενώ, όπως η ίδια σημειώνει, τα παιδιά τους είχαν αντιμετωπίσει τον ρατσισμό, κάποτε σε μεγαλύτερο και κάποτε σε μικρότερο βαθμό, παρόλο που είναι Κύπριοι πολίτες. Κάποιοι συμπατριώτες του συζύγου της τους πρότειναν λοιπόν τη Γερμανία. Ως πολίτης τρίτης χώρας ο σύζυγός της είχε το δικαίωμα εργασίας μόνο εφόσον η Ευρωπαία πολίτης σύζυγος εξασφάλιζε πρώτη αυτή εργασία, έστω και με μερική απασχόληση. Σε λιγότερο από έξι μήνες ο σύζυγος απασχολείται πλήρως και η Ε. εργάζεται κάποιες ώρες.

«Μέχρι να βρούμε δουλειά, το κράτος μας παρείχε βοήθεια. Υπολόγισαν πως μια εξαμελής οικογένεια χρειάζεται γύρω στα 3.000 ευρώ. Τα σχολεία των παιδιών είναι φυσικά δωρεάν, όπως και η ιατροφαρμακευτική τους περίθαλψη, ενώ τους παρέχεται και δωρεάν πάσο για τα λεωφορεία και τα τραμ. Όταν ο άντρας μου βρήκε δουλειά, συνέχισαν να μας συμπληρώνουν το εισόδημα», λέει.

Φυσικά και της λείπει η Κύπρος, αλλά εδώ αισθάνεται πως η οικογένειά της είναι πιο αποδεκτή. Τα παιδιά της δεν αντιμετωπίζονται σαν «ξένα» επειδή είναι μιγάδες και είναι ιδιαίτερα ευτυχισμένα. «Ανυπομονούν να πάνε για διακοπές Κύπρο, αλλά θέλουν να ζουν στη Γερμανία», λέει. Από τον Σεπτέμβρη πηγαίνουν σχολείο όπου διδάσκονται εντατικά γερμανικά, ώστε μέχρι την επόμενη σχολική χρονιά να μπορούν να ενταχθούν κανονικά στις τάξεις, παρόλο που για κάποια μαθήματα, όπως τα μαθηματικά που δεν είναι απαραίτητο να γνωρίζει κανείς τέλεια τη γλώσσα, έχουν ήδη ενταχθεί.

20150621_metanastess_london_eyeΣτο Λονδίνο του ’55 οικογενειακώς

20150621_metanastess_londinoΗ Χριστοθέα και ο Πελοπίδας είναι οι γονείς της θείας μου της Μαίρης. Ο Πελοπίδας δεν ζει. Η Χριστοθέα θα κλείσει 90 του χρόνου. Είκοσι εννιά χρονών πήγε στο Λονδίνο για να βρει τον άντρα της. Αυτός εγκαταστάθηκε εκεί δυο χρόνια νωρίτερα. Πήγε για να βρει δουλειά. Καταραμένη φτώχεια. Ράφτης αυτός, αν έραβε και κανένα ρούχο στο χωριό δεν τον πλήρωναν…Το ’55 πήρε τα τρία της παιδιά, δυόμισι χρονών το μικρότερο, σάμπως και ξανάδαν θάλασσα, και μπήκαν στο καράβι. Οκτώ νύχτες χρειάστηκε για να φτάσουν στη Γαλλία. Απ’ εκεί ο αδελφός της, από χρόνια αυτός στο Λονδίνο, τους παρέλαβε, μπήκαν στο ferry και έφτασαν στην καινούργια πατρίδα. Θυμάται τις περισσότερες Κύπριες να δουλεύουν σε ατελιέ ράβοντας φορέματα. Η ίδια μεγάλωσε πρώτα τα παιδιά της, μεγάλωνε και ξένα άμα τύχαινε κάποια δουλειά, και βγήκε στο ράψιμο πολύ αργότερα. Κι ο Πελοπίδας, έραβε «πανοφόρκα». Αργότερα δούλεψε κι ως οδηγός ασθενοφόρου. Πέρασε καλά με τους Εγγλέζους η Χριστοθέα: «Δαμαί κουντάς τους τζαι λαλούν σου τζαι sorry. Δεν είναι όπως την Κύπρο που δεν θέλουν τους ξένους. Έχει και κάποιους που θα πουν ‘bloody foreigners’ (σ.σ. εκφράζοντας τα ρατσιστικά τους αισθήματα), αλλά λίγοι είναι αυτοί»…

20150621_metanastes_j&p

Η Κύπρος ξανακτίστηκε με τα λεφτά των σεΐχηδων

Δύο φορές μέσα σε 40 χρόνια μία κυπριακή εταιρεία, η J&P, με δραστηριότητα στις χώρες της Μέσης Ανατολής αλλά και της Βορείου Αφρικής, καταφέρνει να δώσει προοπτική σε χιλιάδες Κύπριους. Σε ανθρώπους οι οποίοι είτε έχασαν τα σπίτια τους, κυρίως το ’74, είτε έχασαν τις δουλειές τους λόγω της κρίσης, ή εάν είναι ιδιώτες, που λόγω του παγώματος της αγοράς, της οικοδομικής βιομηχανίας κυρίως, περιορίστηκαν οι εργασίες τους.
Ο Νίκος Τοφαρίδης, συνταξιούχος υπάλληλος επί πολλές δεκαετίες της J&P, είναι ο άνθρωπος που από τα μέσα του ’60 μέχρι και το ’79 ήταν επικεφαλής της διαδικασίας πρόσληψης και αποστολής προσωπικού στο εξωτερικό. «Εμείς είχαμε μία τράπεζα προσωπικού και κάναμε επιλογή από αυτούς ανάλογα με τις ανάγκες που είχε η εταιρεία στις κατασκευαστικές εργασίες που αναλάμβανε στο εξωτερικό». Τεχνίτες κυρίως, πελεκάνοι, κτίστες, υδραυλικοί, ηλεκτρολόγοι, μηχανοδηγοί, αλλά και επιστημονικό προσωπικό, μηχανικοί και άλλοι. Φτωχοί άνθρωποι, μεροκαματιάρηδες, που ήθελαν το κατιτίς περισσότερο για να ζήσουν καλά.
Μέχρι το 1974 τα πράγματα κυλούσαν ομαλά και η εταιρεία έστελνε αρκετούς Κύπριους, όχι όμως μαζικά, για να δουλέψουν στα εργοτάξιά της στο Μουσκάτ, στο Ντουμπάι, στο Άμπου Ντάμπι, στη Σαουδική Αραβία και στη Λιβύη. Μετά τον πόλεμο έγινε όμως το αδιαχώρητο. Εδώ δεν υπήρχαν δουλειές. Ο χρόνος μέχρι την ανοικοδόμηση της οικονομίας –κάτι που συνέβη τη δεκαετία του ’80– ήταν μακρύς και οι άνθρωποι ήθελαν ψωμί και σπίτι. «Μέσα σε όλη αυτή την κατάσταση συνέβη και κάτι ευχάριστο τότε. Η εταιρεία κατάφερε να πάρει πολλές δουλειές στο εξωτερικό κι έτσι εμείς στέλναμε 3-4 αποστολές την εβδομάδα των 20-30 ατόμων ή και περισσότερους στις χώρες αυτές για να δουλέψουν».

Ήταν μια σίγουρη δουλειά, αφηγείται ο κ. Τοφαρίδης. Τα λεφτά τα έστελναν στην Κύπρο. Με έμβασμα. Το ημερομίσθιο, επισημαίνει, δεν ήταν πολύ μεγαλύτερο απ’ ό,τι θα έπαιρνε ένας εργάτης στην Κύπρο. Αλλά με τις υπερωρίες οι Κύπριοι οικονομικοί μετανάστες έβγαζαν έναν καλό μισθό. Είναι τα χρήματα με τα οποία ξανάστησαν το σπιτικό τους και σπούδασαν τα παιδιά τους.

«Στη Μέση Ανατολή δεν είχαν ιδιαίτερα έξοδα, κι έτσι ο μισθός τους έφτανε σχεδόν ανέπαφος στην Κύπρο. Εκτός από τα ημερομίσθια, έπαιρναν κι επίδομα διατροφής. Η εταιρεία τους πρόσφερε μάγειρα που τους έφτιαχνε πιάτα κυπριακής κουζίνας, ενώ ζούσαν στον «κάμπο» όπου υπήρχαν οι ξενώνες φιλοξενίας. Εκεί ήταν και τα εστιατόρια και οι χώροι ψυχαγωγίας τους. Ήταν πολύ μεγάλη η συνεισφορά αυτού του συναλλάγματος στην Κύπρο. Προσωπικά θεωρώ πως το οικονομικό θαύμα της Κύπρου αυτοί οι άνθρωποι το έκαναν. Φέρνοντας λεφτά από το εξωτερικό. Έτσι κτίστηκε το εμπόριο και η οικονομία, έτσι ενεργοποιήθηκαν οι άνθρωποι». Σε όσους είχαν μαζί τους τα παιδιά τους, κυρίως ανώτερο προσωπικό, η εταιρεία πρόσφερε και δάσκαλο εγκεκριμένο από το υπ. Παιδείας.
Χιλιάδες Κύπριοι ξανά στις Αραπιές

Ο Γιώργος Παπαθανασίου είναι ένας από τους ανθρώπους της J&P που ασχολείται σήμερα με την αποστολή προσωπικού στις χώρες της Μέσης Ανατολής. Μετά το κούρεμα, επισημαίνει, οπότε η οικονομική κρίση άρχισε να βαθαίνει ακόμη περισσότερο, πολύς κόσμος άρχισε να στέλνει το βιογραφικό του και να ζητά να εργοδοτηθεί από την J&P στο εξωτερικό.

Πλέον, σημειώνει ο κ. Παπαθανασίου, η Κύπρος δεν στέλνει εργάτες όπως συνέβαινε στο παρελθόν, αλλά επιστημονικό προσωπικό. Άλλωστε υπάρχει φθηνότερο εργατικό δυναμικό από χώρες της Ασίας. Οι ανάγκες σε Κύπριους αφορά ειδικότητες μηχανικών και επιστάτες, ανθρώπους με εμπειρία στις οικοδομικές εργασίες. Ουσιαστικά η Κύπρος αυτή τη στιγμή πουλά τεχνογνωσία στις χώρες της Μέσης Ανατολής – Κατάρ και Σαουδική Αραβία κυρίως και λιγότερο στο Ντουμπάι – οι οποίες τώρα κτίζουν τις υποδομές τους.

Ο «κάμπος» συνεχίζει να υπάρχει μέχρι σήμερα. Εκεί ζουν οι Κύπριοι εργαζόμενοι και εκεί τρώνε από τα χέρια Κυπρίων μαγείρων τα φαγητά του τόπου τους. Όπου δεν υπάρχει ο «κάμπος», ενοικιάζονται διαμερίσματα στους Κύπριους οικονομικούς μετανάστες. Οι μισθοί είναι πολύ καλοί και αφορολόγητοι. Και φυσικά τα πράγματα είναι πολύ πιο εύκολα και στον τομέα των επικοινωνιών.

Ανοίγματα Κυπρίων ντιβέλοπερ στη Μ. Ανατολή

Εκτός από το τεχνικό και επιστημονικό προσωπικό που μεταναστεύει στις γειτονικές χώρες του Αραβικού Κόλπου για να βρει δουλειά, υπάρχει και μία άλλη μερίδα Κυπρίων επαγγελματιών που είδαν τις δουλειές τους να παίρνουν την κατιούσα και αποφάσισαν να βρουν την τύχη τους εκτός Κύπρου. Είναι επιχειρηματίες του τομέα ανάπτυξης γης και άλλων συναφών επαγγελμάτων (π.χ. αρχιτεκτονικά γραφεία), οι οποίοι δεν έχουν πλέον αντικείμενο στην Κύπρο, αφού ζήτηση δεν υπάρχει. Πολλοί δε έχουν «υποθηκευμένα» τα χρήματά τους στα απούλητα σπίτια και διαμερίσματα. Αυτοί λοιπόν μετέφεραν την έδρα τους σε χώρες της Μέσης Ανατολής και κάνουν αυτό που έκανε η J&P όταν πρωτοξεκινούσε τη δεκαετία του ’60: αναλαμβάνουν υπεργολαβίες έργων μεγάλων εταιρειών (κυρίως ευρωπαϊκών) για να κτίσουν π.χ. σκελετωμένα κτήρια ή να δικτυώσουν νερό και ρεύμα κ.λπ.

Στην Ντόχα του Κατάρ, εξ όσων μάθαμε, υπάρχουν 50 Κύπριοι επαγγελματίες που δουλεύουν με αυτό τον τρόπο. «Στο Κατάρ υπάρχει τώρα οργασμός έργων λόγω της ανάληψης των Ολυμπιακών Αγώνων του 2022. Είναι κέντρο ανάπτυξης. Κτίζονται ξενοδοχεία, νοσοκομεία, αεροδρόμια, γήπεδα, δρόμοι… Ουσιαστικά αυτό που αγοράζουν από εμάς είναι η τεχνογνωσία», επισήμανε πηγή μας, Κύπριος που ζει και εργάζεται στο Κατάρ τα τελευταία δύο χρόνια.
Τα χρήματα είναι πολύ καλά. 10-15.000 ευρώ τον μήνα κι αφορολόγητα. Σε αντίθεση με τη δεκαετία του ’70, αυτά τα χρήματα, αν κι αφορολόγητα, μπορεί να μην τα «βλέπει» όλα το σύστημα και η οικονομία, αφού οι επιχειρηματίες δεν έχουν ανακτήσει ακόμη την εμπιστοσύνη τους στην κυπριακή οικονομία και στο τραπεζικό σύστημα.

Το σημαντικότερο σε αυτή την εξέλιξη είναι η επέκταση κυπριακών επιχειρήσεων στο εξωτερικό όπου μπορεί να υπάρξει ουσιαστική ανάπτυξη των εταιρειών αυτών. Η Κύπρος σίγουρα τους περιορίζει από τη μικρή γεωγραφική έκταση του νησιού.

Οι πιλότοι

Δεν καταφέραμε δυστυχώς να μιλήσουμε με κάποιους. Ωστόσο, οι πληροφορίες μας είναι ότι πολλοί πιλότοι, πρώην εργαζόμενοι στις Κ.Α. και στη Eurocypria εργάζονται στον τομέα της Πολιτικής Αεροπορίας στις χώρες της Μέσης Ανατολής. Στα Εμιράτα κι αλλού.

Το ψωμί της ξενιτειάς ήταν γλυκό

Η οικογένεια Κούκου από το Δίκωμο μετανάστευσε στην Τζέντα της Σαουδικής Αραβίας λίγο μετά τον πόλεμο. Οι γονείς και τα τέσσερα από τα πέντε αδέλφια μαζί και οι οικογένειές τους. Είχαν χάσει τα πάντα – έφυγαν από το Δίκωμο μόνο με ένα ραδιόφωνο στο χέρι για να ακούνε τα πολεμικά δελτία. Προοπτικές στην Κύπρο δεν υπήρχαν…
Εκτός από την J&P υπήρχε τότε άλλη μία εταιρεία, η Arxirodon, που ήταν ελληνική και αναλάμβανε κι αυτή εργολαβίες των σεΐχηδων. Μέσω αυτής, μαζί με πολλούς άλλους Κύπριους, έφυγαν για την Αραπιά και έμειναν εκεί δέκα χρόνια. «Ήταν πολύ όμορφα χρόνια», αφηγείται στον «Π» η Νατάσα, η κόρη του Χρίστου, ένα απ’ τα παιδιά της οικογένειας Κούκου, ο οποίος έφυγε πρόσφατα απ’ τη ζωή. «Ο πατέρας μου εργαζόταν στο εργοτάξιο ως επιστάτης. Η μητέρα μου στο ατελιέ μίας Μικρασιάτισσας, η οποία έραβε για τις γυναίκες των σεΐχηδων περίτεχνα φουστάνια. Έμεινα κι εγώ μαζί εκεί σε ένα σπίτι, με λιμνούλα στην αυλή θυμάμαι. Τα πρώτα μου χρόνια στο δημοτικό τα φοίτησα εκεί».

Η Νατάσα επέστρεψε στην Κύπρο στην τρίτη τάξη του δημοτικού σχολείου μαζί με τη μητέρα της. Το σπίτι που κτίστηκε στη Λευκωσία με τα λεφτά της ξενιτειάς, σε οικόπεδο που κι αυτό αγοράστηκε με τα ίδια χρήματα απ’ τον παππού απ’ τη μεριά της μάνας, ήταν έτοιμο. Ήταν το δεύτερο σπίτι που έκτιζε η νεαρή οικογένεια. Το πρώτο στο Δίκωμο δεν πρόλαβαν να το ζήσουν. «Οι εργαζόμενοι έπαιρναν καλά χρήματα στη Τζέντα. Πολύ καλύτερα απ’ ό,τι το ημερομίσθιο στην Κύπρο. Και παρότι στην ξενιτειά, τα θυμόμαστε με αγάπη εκείνα τα χρόνια. Ήταν πολύ όμορφα»…

Δεκαετία του '80: Κυπριόπουλα στον "Κάμπο" της J&P στο Ομάν.
Δεκαετία του ’80: Κυπριόπουλα στον «Κάμπο» της J&P στο Ομάν.

Σπόροι από την Κύπρο στο Ομάν

Η κ. Λίτσα Λιασή έζησε στη Μέση Ανατολή δύο δεκαετίες. Πρώτα στη Λιβύη, όπου ο σύζυγός της, Ανδρέας, διηύθυνε τις εργασίες στην κοινοπραξία της J&P με την αγγλική Πάρκινσον και αργότερα, για 20 χρόνια, στο Ομάν, όπου η κυπριακή κατασκευαστική εταιρεία σχεδόν έστησε την Μπέιτα και άλλες πόλεις. Θυμάται τη Λιβύη σαν μια χώρα «φτιαγμένη από πηλό». Έφτασαν εκεί το 1968, όταν η Κύπρος περνούσε ακόμα δύσκολα χρόνια. Όλοι οι Κύπριοι ζούσαν στον «Κάμπο», μια μικρή περίκλειστη περιοχή με λυόμενα, «ένα χωριουδάκι κυπριακό», θυμάται η κ. Λιασή, «με τους κήπους του ο καθένας, που έφερνε την ντομάτα και το αγγουράκι και τον βασιλικό να τα φυτέψει. Τα μωρά έπαιζαν ελεύθερα γιατί ο χώρος ήταν περιφραγμένος γύρω – γύρω». Περίπου 300 άτομα, στην πλειοψηφία τους άντρες μόνοι, εργάτες, και δυο τρεις οικογένειες που στις γιορτές αναλάμβαναν να τραπεζώσουν τους υπόλοιπους για να μην τους λείψει το σπιτικό κλίμα. Έφυγαν από τη χώρα το 1969, λίγο μετά το πραξικόπημα του Καντάφι. Τα προσωπικά τους αντικείμενα τα είχαν πακετάρει για την Κύπρο, αλλά χάθηκαν μέσα στις μάχες. Τους έγινε μάθημα και όταν αργότερα, το ’72, πήγαν στο Ομάν, πακέταραν κάθε τόσο πράγματα για το σπίτι τους στη Μόρφου, ώσπου τα έχασαν κι αυτά με την εισβολή.

Αφόρητη ζέστη

Στο Ομάν τον πρώτο χρόνο είχαν να αντιμετωπίσουν, εκτός από τη ζέστη που άγγιζε τους 50 βαθμούς, και τις πρωτόγονες συνθήκες των πρώτων χρόνων. Η κ. Λιασή φέρνει στον νου μια από τις πρώτες εικόνες στη χώρα: να περνούν με το λεωφορείο πάνω από ένα ποτάμι ξερό, δεν υπήρχε δρόμος, και να συναντούν κάτω από μια αγκαθιά καθισμένο σε έναν τενεκέ τον χότζα να διδάσκει παιδιά που κάθονταν στο χώμα – ήταν το αυτοδημιούργητο σχολείο τους κι εκείνοι είχαν φτάσει εκεί για να τους φτιάξουν τα σχολεία. «Είπα, χαλάλι, υπάρχει λόγος που τα περνώ τούτα». Αλλά και την τροφή. Τα φρέσκα τρόφιμα λιγοστά, μόνο όσα έφταναν κάθε τόσο από την Αυστραλία, κι αυτά χαλούσαν μέχρι να έρθουν στα χέρια τους. Κρέας δεν υπήρχε – τα πρόβατα έτρωγαν τα σακιά απ’ το τσιμέντο γύρω από τα εργοτάξια, ούτε όσπρια. Το μόνο πράμα που έβρισκαν σε αφθονία ήταν ό,τι έβγαζε η θάλασσα, ψάρια πολλά και αστακούς, που τους πετούσαν οι ψαράδες για να κρατήσουν μόνο τις σαρδέλες, να τις κάνουν παστές. Αργότερα τους έστειλαν οι δικοί τους σπόρους από την Κύπρο και φύτεψαν ξανά.
*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 22/6/2015

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s