Από την Ανατολή προς τη Δύση

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΑΠΟ ΜΙΚΤΑ ΖΕΥΓΑΡΙΑ ΑΛΛΑΖΟΥΝ ΤΟ DNA ΜΑΣ

Cyprus_DNA_Karaiskakeio

Ο σπάνιος ιστικός τύπος των Κυπρίων, οι μικτοί γάμοι και ο χαμηλός δείκτης γονιμότητας δυσκολεύουν την εξεύρεση δοτών μυελού των οστών

ΓΡΑΦΕΙ: ΧΡΥΣΤΑ ΝΤΖΑΝΗ*

Το DNA των Κυπρίων τείνει να μοιάζει όλο και περισσότερο με το κοινό ευρωπαϊκό DNA λόγω των συχνότερων σήμερα γεννήσεων παιδιών από μικτές σχέσεις Κυπρίων με αλλοδαπούς/ές.
Πρόκειται για μια εξέλιξη θετική, καθώς οι κανόνες της γενετικής λένε πως όταν σμίγουν πολύ διαφορετικοί γενετικοί κώδικες τότε το DNA έχει την τάση να βελτιώνεται, ωστόσο την ίδια ώρα, το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τη δραματική πτώση του δείκτη γονιμότητας και τη σταδιακή γήρανση του αρχείου δοτών του Καραϊσκάκειου Ιδρύματος καθιστούν όλο και πιο δύσκολη την εξεύρεση συμβατού δότη μυελού των οστών για άτομα που χρήζουν μεταμόσχευσης από τη χώρα μας.

Πρώτοι παγκοσμίως

Όπως εξηγεί στον «Π» ο διευθυντής του Καραϊσκάκειου Ιδρύματος δρ Παύλος Κωστέας, περισσότεροι από 20% των Κυπρίων ασθενών δεν βρίσκουν πλέον πλήρως συμβατό δότη μυελού των οστών ούτε ανάμεσα στις 27 εκατομμύρια μονάδες μυελού των οστών που υπάρχουν σήμερα παγκοσμίως σε 75 τράπεζες μοσχευμάτων από 53 χώρες (άλλα 53 αρχεία από 36 χώρες φυλάσσουν μοσχεύματα από αίμα ομφάλιου λώρου). Στο κυπριακό αρχείο υπάρχουν σήμερα 136.000 εγγεγραμμένοι δότες μυελού των οστών (στοιχεία Οκτωβρίου 2015), αριθμός που το διατηρεί πρώτο παγκοσμίως σε αναλογία πληθυσμού. Μόνο τρεις χώρες (Βραζιλία, Γερμανία, ΗΠΑ) έχουν περισσότερους από 1 εκατ. δότες, ενώ 15 χώρες έχουν από 100.000 μέχρι 1 εκατ. εγγεγραμμένους δότες – ανάμεσά τους και η Κύπρος. Οι πιθανότητες να βρεθεί για κάποιον συμβατός δότης είναι 25% αν πρόκειται για συμβατό αδερφό και 1-3% στο εκτεταμένο οικογενειακό περιβάλλον, αναλόγως της σπανιότητας του ιστικού τύπου. Όπως εξηγεί ο κ. Κωστέας, σε χωριά κλειστά, γεωργικού χαρακτήρα, είναι κάπως πιο εύκολο να βρεθεί, διότι ο ιστικός τύπος είναι συνήθως κοινός. Όταν πρόκειται για μη συγγενή δότη, οι πιθανότητες είναι από λιγότερες από μία στις 10.000 μέχρι να μην βρεθεί καθόλου. Σήμερα παγκοσμίως μία στις δύο μεταμοσχεύσεις μυελού των οστών γίνονται με δότη από ξένο αρχείο, κάτι που υπογραμμίζει τη σημασία της διεθνούς τράπεζας.

Γενετικά ανόμοιοι

Η πρώτη μεγάλη δυσκολία στην εξεύρεση συμβατού δότη μυελού των οστών για Κύπριους ασθενείς είναι η μεγάλη γενετική ανομοιομορφία του ντόπιου πληθυσμού: το 10% των δοτών έχουν μοναδικό ιστικό τύπο, κάτι που σημαίνει πως δεν υπάρχει αλλού άτομο στα 27 εκατ. που έχουν ταυτοποιηθεί με αυτό τον τύπο. «Για παράδειγμα», εξηγεί ο δρ Κωστέας, «οι Φινλανδοί. Αν προσθέσουμε τους 50 πιο κοινούς απλότυπους (σ.σ.: τα γονίδια που κληρονομούμε από τον έναν γονέα), καλύπτουμε το 65% των ιστικών τύπων των Φινλανδών. Στη Γερμανία, την Τσεχία και στους λευκούς Αμερικανούς καλύπτουμε το 40%. Στους Κύπριους μόλις το 30%. Σκεφτείτε, είμαστε γενετικά πολύ πιο ανομοιόμορφοι από τους Αμερικανούς που δηλώνουν λευκοί». Ο λόγος; «Είμαστε το κέντρο της γης και έχουμε πλούσια Ιστορία», λέει με μια δόση χιούμορ, αλλά και πραγματικότητας ο δρ Κωστέας.

Εξευρωπαϊζόμαστε

Σε μια προσπάθεια να αναλύσει τους λόγους δυσκολίας εξεύρεσης συμβατού δότη, ο δρ Κωστέας ανέλυσε τις πιο πρόσφατες στατιστικές για τους μικτούς γάμους. Σύμφωνα με αυτές, το 2009, το 51% των γάμων αφορούσε Κυπρίους, το 26% αφορούσε ξένους και το ένα τέταρτο Κύπριο με ξένη ή ξένο με Κύπρια. «Αυτό είναι καλό για την εξέλιξη του γονιδίου, αλλά για να βρεις συμβατό δότη όχι και ό,τι καλύτερο», σημειώνει. Συγκεκριμένα, οι αλλοδαπές που παντρεύονται Κυπρίους προέρχονται από Μολδαβία, Ουκρανία, Ρωσία, Βουλγαρία, Φιλιππίνες, Ελλάδα, Ρουμανία, Λετονία, Λευκορωσία, Πολωνία, Γεωργία, ενώ οι αλλοδαποί που παντρεύονται Κύπριες προέρχονται από Ελλάδα, Ηνωμένο Βασίλειο, Συρία, Ρουμανία, Νιγηρία, Ινδία, Πακιστάν, Μπαγκλαντές, Βουλγαρία. Με τις πλείστες από αυτές τις χώρες η Κύπρος δεν σχετίζεται γεωγραφικά ή ιστορικά, επομένως στα παιδιά που γεννιούνται από τους μικτούς γάμους συνδυάζονται νέα γενετικά χαρακτηριστικά από χώρες μακρινές και η πιθανότητα να βρεθεί συμβατός δότης με αυτούς τους συνδυασμούς απομακρύνεται πολύ. «Πάντα λέω ότι τα γενετικά χαρακτηριστικά μιας χώρας μπορείς να τα προβλέψεις αν κοιτάξεις τη γεωγραφική και την ιστορική σχέση δύο λαών», σημειώνει ο δρ Κωστέας. «Θα σας δώσω ένα παράδειγμα. Υπάρχει ένας ιστικός τύπος, ο ευρωπαϊκός ιστικός τύπος, που είναι ο πιο κοινός στην Ιρλανδία, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στη Νορβηγία, στη Δανία, στην Ολλανδία, στην Ιταλία. Στην Ελλάδα είναι ο τέταρτος πιο κοινός, στο Ισραήλ ο 11ος, στην Τουρκία ο 13ος. Στην Κύπρο είναι ο 27ος. Η κατανομή αυτού του ιστικού τύπου μειώνεται όσο πας προς την Ανατολή – εμείς είμαστε Ανατολή. Αν δεις όμως τους ιστικούς τύπους στο αίμα ομφάλιου λώρου στα παιδάκια που έχουμε τώρα που είναι έως 10 ετών, αυτός ο ιστικός τύπος που είναι ο 27ος στον γενικό πληθυσμό τώρα είναι ο ένατος. Άρα εξευρωπαϊζόμαστε, λόγω των μικτών γάμων. Βλέπουμε αλλαγή του γενετικού υπόβαθρου του πληθυσμού. Αυτό σημαίνει ότι η πιθανότητα να βρούμε δότη στον δικό μας πληθυσμό περιορίζεται, αλλά ίσως πρέπει να κοιτάμε σε άλλες χώρες – π.χ. στη Γερμανία έχουμε αρκετούς δότες, αλλά εκεί ζουν πολλοί Μεσογειακοί».

Έθνος ανάδελφον

Κι αν γενετικά οι Κύπριοι αποδεικνύονται έθνος ανάδελφον, το ότι στην κυριολεξία τα παιδιά σήμερα τείνουν να μην αποκτούν αδέρφια συνιστά ακόμη έναν πονοκέφαλο στην εξεύρεση συμβατού δότη. Ο δρ Κωστέας μελέτησε στατιστικές για 50 παιδιατρικά περιστατικά και 50 ενήλικες, που απευθύνθηκαν στο Καραϊσκάκειο. Στους ενήλικες, το 27% έχει έναν αδερφό, το 13% δύο αδέρφια, το 20% 3 αδέρφια, το 30% τέσσερα, το 27% πέντε αδέρφια και το 10% έξι αδέρφια. Στα παιδιά τα πράγματα αντιστρέφονται δραματικά: το 27% δεν είχε ούτε ένα αδερφάκι, το 43% μόνο ένα, το 30% δύο και κανένα παιδί δεν είχε περισσότερα από δύο αδέρφια. Τι σημαίνει αυτό; Στους ενήλικες το 43% των ασθενών έχουν συμβατό αδερφό ή αδερφή (βάσει της πιθανότητας 25% να είναι συμβατός δότης ο αδερφός ή αδερφή), ενώ στα παιδιά μόνο το 20% είχαν μόνο έναν συμβατό αδερφό ή αδερφή. Ως αποτέλεσμα, βασιζόμαστε όλο και περισσότερο σε μη συμβατούς δότες ή σε εναλλακτικές πηγές μοσχευμάτων.

Πρόκληση το αρχείο που γερνά

Κι αν για τον δείκτη γονιμότητας χρειάζονται μείζονες πολιτικές για να αλλάξει, για να ανατραπεί η γήρανση του αρχείου δοτών του Καραϊσκάκειου, που απειλεί να το καταστήσει από θαυμαστό αρχείο-ρεκόρ σε ένα ασήμαντο γερασμένο αρχείο, απαιτείται απλώς η στήριξη της πολιτείας, που σήμερα κάθε άλλο παρά δεδομένη είναι. Σε σύγκριση με τους δότες που ήταν εγγεγραμμένοι πριν τον Δεκέμβρη του 2006 και τους δότες που γράφτηκαν έκτοτε, το ποσοστό κάτω των 30 ετών μειώθηκε από 27% σε λιγότερο από 15%. «Πρέπει να αποφασίσουμε αν θέλουμε να διατηρήσουμε το αρχείο ποιοτικά και αριθμητικά στο επίπεδο που το έχουμε φέρει ή αν θα το αφήσουμε να καταρρεύσει. Αν περάσουν άλλα δέκα χρόνια χωρίς να καταφέρουμε να αποκαταστήσουμε αυτή την εικόνα, θα είναι ένα γερασμένο ασήμαντο αρχείο. Και δεν είναι εύκολο να ανατρέψεις αυτή την πορεία, γιατί σήμερα προσθέτουμε και δότες σε μεγάλες ηλικίες. Πρέπει να καταγράψουμε 50.000 δότες κάτω των 30 ετών τα επόμενα 3-4 χρόνια για να φέρουμε το ποσοστό σε ικανοποιητικό επίπεδο», σημειώνει ο κ. Κωστέας. Σήμερα το Καραϊσκάκειο έχει μειώσει δραματικά τις εγγραφές νέων δοτών και ο λόγος είναι οικονομικός: δεν έχει τους πόρους να κάνει μαζικές εγγραφές. «Στηριζόμαστε όσο μπορούμε στις ιδιωτικές πρωτοβουλίες, χωρίς να κάνουμε ουσιαστική προσπάθεια να ανατρέψουμε αυτό το φαινόμενο, διότι για να γράψεις 50.000 δότες χρειάζεσαι 2-2,5 εκατ. ευρώ. Η χορηγία του ιδρύματος σήμερα είναι 70% μειωμένη από το 2002 για το αρχείο δοτών. Από το 2009 έχει μειωθεί στο μισό. Σε ποιον τομέα υπήρχαν μειώσεις 50%;», διερωτάται ο επικεφαλής του Καραϊσκάκειου. «Είμαστε σε κρίσιμη καμπή. Ή θα προσπαθήσουμε ενεργά να διατηρήσουμε και να στηρίξουμε αυτό τον εθνικό πλούτο. Είναι επίτευγμα του κυπριακού λαού που οφείλουμε να το διατηρήσουμε», σημειώνει.

*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 5/12/2015

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s