Μνήμες 2.200 μωρών

 

Η Κύπρος τίμησε τα Εβραιόπουλα που γεννήθηκαν εδώ το 1946-‘49

IMG_1713.jpg

Αριστερά, η Έλσι Σλόνιμ που γέννησε τα παιδιά της στο ΒΜΗ το ΄40 και δεξιά η Ζεχαβίτ Μπλούμεφελντ, κόρη Εβραίων επιζησάντων του Ολοκαυτώματος, που γεννήθηκε στο ΒΜΗ το 1948.

 

Στο ΒΜΗ στέκει πλέον μια πλάκα για τα 2.200 μωρά που γέννησαν οι Εβραίοι, τους οποίους οι Βρετανοί σταμάτησαν και κρατούσαν το 1946-’49 στην Κύπρο, για να μην εποικήσουν την Παλαιστίνη

ΓΡΑΦΕΙ: ΧΡΥΣΤΑ ΝΤΖΑΝΗ*

Οι συνθήκες ήταν πολύ διαφορετικές τον Δεκέμβριο του 2010, όταν μαζί με την Ζεχαβίτ Μπλούμενφελντ επιχειρήσαμε να επισκεφθούμε το παλιό Βρετανικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο (ΒΜΗ), στο στρατόπεδο «Βασίλειο Καποτά», για να δει τον τόπο όπου γεννήθηκε τον Μάιο του 1948, από Εβραίους γονείς, επιζήσαντες του Ολοκαυτώματος, που οι Βρετανοί κρατούσαν, μαζί με άλλους 52.000 ομοεθνείς τους, σε στρατόπεδα στην Αμμόχωστο και στην Ξυλοτύμπου, προκειμένου να μην εποικίσουν την Παλαιστίνη.

Τότε, είχαμε κινδυνεύσει με σύλληψη, μα προχθές, σε μια πολύ συγκινητική εκδήλωση κοντά στην είσοδο του BMH, η Ζεχαβίτ ήταν το τιμώμενο πρόσωπο, εκπροσωπώντας τα 2.200 Εβραιόπουλα που γεννήθηκαν τότε στην Κύπρο, σε συνθήκες λίγο-πολύ αιχμαλωσίας, όταν ο υπουργός Άμυνας Χριστόφορος Φωκαΐδης, και ο Ισραηλινός ομόλογός του, Μοσέ Γιαλόν, αποκάλυψαν το μνημείο που στήθηκε για αυτά τα μωρά. Τα πλείστα εκ των οποίων έχουν μέχρι σήμερα ως μόνο αποδεικτικό της γέννησής τους στο νησί την αναγραφή «τόπος γέννησης: Κύπρος» στα διαβατήριά τους (η ίδια η Ζεχαβίτ, καλή φίλη της Κύπρου, που βοηθά εδώ και χρόνια Κύπριους ασθενείς στα νοσοκομεία του Ισραήλ και επισκέπτεται τακτικά τη χώρα μας, κατόρθωσε χάρη στην επιμονή και το πείσμα της να βρει το πιστοποιητικό γεννήσεώς της). Στο πλάι του μνημείου (το οποίο πάντως δεν ξέρουμε πόσο προσβάσιμο θα είναι σε Ισραηλινούς τουρίστες, δεδομένου ότι βρίσκεται μέσα στο στρατόπεδο), σώζεται μια από τις λίγες μεταλλικές κατασκευές που διατηρήθηκαν στο ΒΜΗ, όπου φιλοξενούνταν τότε Εβραίοι. Χιλιάδες ακόμη τέτοιες είχαν στηθεί στα στρατόπεδα του Καράολου, στην Αμμόχωστο, της Ξυλοτύμπου και της Δεκέλειας.

 

Ο ήλιος της Κύπρου

Αυτή τη φορά το κλίμα στο ΒΜΗ ήταν κάτι ανάμεσα σε συγκίνηση και χαρά. Κρατώντας αγκαζέ τον αξιωματικό της Εθνικής Φρουράς Αργύρη Αργυρού, με τον οποίο γνωρίζονται εδώ και μια δεκαετία, από τον καιρό που εκείνος νοσηλεύτηκε στο Ισραήλ για αποκατάσταση μετά το ατύχημα από έκρηξη αντιαρματικού το 2005 στο στρατόπεδο της Κόσιης, η Ζεχαβίτ έλεγε «Ο Αργύρης κέρδισε την υγεία του στο Ισραήλ κι εγώ τον ήλιο μου στην Κύπρο». Λίγο αργότερα, κατέφθανε στο σημείο η 99χρονη Έλσι Σλόνιμ, μια αξιοθαύμαστης διαύγειας γυναίκα, η μυθιστορηματική ζωή της οποίας (γεννήθηκε στις ΗΠΑ, μεγάλωσε μεταξύ Αυστρίας, Ουγγαρίας και Ρουμανίας, και βρέθηκε στην Κύπρο στις αρχές του ’40, όταν παντρεύτηκε τον Νταβίντ Σλόνιμ, ο οποίος διατηρούσε τη μεγάλη επιχειρήση καλλιέργειας λεμονιών στο Φασούρι) διατρέχει ολόκληρη την ιστορία του 20ου αιώνα. Η κ. Σλόνιμ γέννησε στο ΒΜΗ τα δύο της παιδιά και, όταν λίγο αργότερα βρέθηκαν στην Κύπρο οι δεκάδες χιλιάδες Εβραίοι που όδευαν προς την Παλαιστίνη, η ίδια και ο σύζυγός της τους επισκέπτονταν, παρέχοντάς τους είδη ιματισμού και άλλα χρειώδη. «Θέλω να σας πω κάτι», είπε η κ. Σλόνιμ, με δάκρυα στα μάτια. «Πηγαίναμε στα στρατόπεδα με τον σύζυγό μου. Οι Κύπριοι ήταν πολύ καλοί μαζί τους. Τους έφερναν φαΐ, φάρμακα. Δεν ήταν κατάδικοι, ήταν έγκλειστοι στα στρατόπεδα. Οι Άγγλοι τους έβαλαν μέσα, όχι οι Κύπριοι. Και σας έχω όλους μες στην καρδιά μου. Κανονικά δεν κυκλοφορώ, αλλά σήμερα ένιωθα ότι έπρεπε να είμαι εδώ». «Ήταν η ελάχιστη τιμή στα 2.200 παιδιά επιζώντων που γεννήθηκαν στην Κύπρο το 1946-‘49», μας είπε ο διοικητής του 70ου Λόχου Κωνσταντίνος Χατζηκωστής, ο οποίος φρόντισε, μαζί με το μνημείο και τη μεταλλική σκηνή, να εκτεθούν στον χώρο και φωτογραφίες από τα στρατόπεδα εγκλεισμού των Εβραίων στην Κύπρο.

ebraioi_skini.jpg

Αγκαλιά στους πρόσφυγες

Λίγο αργότερα κατέφθασαν οι δύο υπουργοί κι ο ένας μετά τον άλλο ανέβηκαν στο βήμα για να εκφωνήσουν την ομιλία τους. Μα πρώτα ανέβηκε η Ζεχαβίτ. «Βλέπω σήμερα παιδιά να διασχίζουν όλη την Ευρώπη και τους στέλνω μια μεγάλη αγκαλιά από εδώ», είπε, το παιδί των προσφύγων του ’46, που γλίτωσαν το Ολοκαύτωμα στη Ρουμανία – τη χώρα όπου ο διωγμός των εβραίων έλαβε ενδεχομένως τις πιο άγριες διαστάσεις σ’ όλη την Ευρώπη, με τη συνδρομή και ντόπιων αρχόντων. «Το 2016 σηματοδοτεί το πέρας 70 χρόνων από το άνοιγμα των βρετανικών στρατοπέδων κράτησης στην Κύπρο. Στέκομαι εδώ μπροστά σας ταπεινά και στο όνομα των 52.000 παράνομων μεταναστών και των 2.200 μωρών που γεννήθηκαν στα στρατόπεδα σας μεταφέρω ένα μήνυμα: Thank you, ευχαριστώ πολύ, toda raba – για όλα όσα κάνατε για να διευκολύνετε την ζωή στα στρατόπεδα των παράνομων μεταναστών και των παιδιών τους – των επιζησάντων του Ολοκαυτώματος, που το μόνο τους έγκλημα ήταν η επιθυμία τους να αναστηθούν από την κόλαση, να εγκατασταθούν με τις οικογένειές τους και να χτίσουν τα σπίτια και τη χώρα τους στη γη του Ισραήλ».

Η Ζεχαβίτ Μπλούμενφελντ αναφέρθηκε στην τιμή που της έκανε ο υπουργός Άμυνας στην τελευταία επίσκεψή της στη Λευκωσία, τον περασμένο Οκτώβριο, όταν και διευθέτησε την επίσκεψή της στο ΒΜΗ και στις κυπριακές της ρίζες που ήξερε από παιδί ότι κάποτε θα αναζητούσε. «Είχα πει στον υπουργό ότι θα έπρεπε να μπει μια πλάκα εδώ και να που κάποτε τα όνειρα γίνονται πραγματικότητα! Η μισή μου πλευρά, η αριστερή, της καρδιάς, είναι ισραηλινή, όμως η άλλη μου μισή είναι κυπριακή. Μακάρι σύντομα να βάλουμε μια δεύτερη πλάκα στο λιμάνι της Αμμοχώστου», είπε.

«Η Κύπρος ήταν τότε μια γωνιά ελπίδας που σηματοδοτούσε ένα νέο ξεκίνημα. To μνημείο αυτό συμβολίζει την αυθόρμητη σχέση ανάμεσα στους λαούς μας, οι οποίοι μοιράζονται την αναζήτηση της επιβίωσης και το κοινό όραμα για ένα σταθερό και ασφαλές μέλλον, σε μια περιοχή όπου η ειρήνη και η σταθερότητα παραμένει ένα ακριβό αγαθό. Ελπίζουμε ότι η επανένωση της Κύπρου θα μπορέσει να εξυπηρετήσει ως ένα λαμπρό παράδειγμα στην περιφερειακή ειρήνη», είπε από την πλευρά του ο Χριστόφορος Φωκαΐδης.

«Ζεχαβίτ, είσαι η ζωντανή απόδειξη των στενών δεσμών φιλίας Ισραήλ-Κύπρου, κυρίως μέσα από την προσφορά σου στους Κύπριους ασθενείς», είπε στη συνέχεια ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας, Μοσέ Γιαλόν. «Είναι αδύνατο να καταλάβει κάποιος σήμερα την κατάσταση αυτών των δεκάδων χιλιάδων Εβραίων που είχαν μόλις χάσει τα πάντα από τη συστηματική σφαγή τους από τους Ναζί, για να σταματήσουν τόσο κοντά στον προορισμό τους και να τους στείλουν σε στρατόπεδα και στο ΒΜΗ». Ο κ. Γιαλόν χαρακτήρισε την ιστορία του ΒΜΗ «αναπόσπαστο κομμάτι της εβραϊκής ιστορίας» και τόνισε πως η παρουσία τους εκεί θυμίζει τη μακρά διαδρομή για την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ. Η τελευταία, εξάλλου, σηματοδότησε και τον τερματισμό του εγκλεισμού των Εβραίων σε στρατόπεδα στην Κύπρου, αφού ένα χρόνο μετά, το 1949, όταν η Αγγλία αποφάσισε να αναγνωρίσει το κράτος του Ισραήλ, έδωσε εντολή και για κλείσιμο των στρατοπέδων της Κύπρου και απελευθέρωση όλων των εδώ έγκλειστων Εβραίων, οι οποίοι ως τότε, αφήνονταν μόνο σταδιακά και σε μικρούς αριθμούς να φεύγουν για να εποικήσουν την Παλαιστίνη.

 

Τα λουλούδια

Πίσω στο 2010, η Ζεχαβίτ, έξω από το ΒΜΗ, μου έπιανε σφιχτά το μπράτσο. «Δεν ξέρω τι ακούς εσύ εδώ. Αλλά εγώ ακούω τη μάνα μου, τις κραυγές της καθώς με έφερνε στον κόσμο. Σήμερα οι γυναίκες κάνουν επισκληρίδειο και δεν καταλαβαίνουν τίποτα, τότε ακόμα η γέννα ήταν επώδυνη και οι γυναίκες φώναζαν από τον πόνο», είχε πει. Η Ζεχαβίτ Μπλούμενφελντ γεννήθηκε στο ΒΜΗ στις 3 Μαΐου του 1948 – εννιά μέρες πριν την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ. Η μητέρα της, Εσθήρ, χρειάστηκε να βγάλει ειδική άδεια για να βγει από το στρατόπεδο κρατήσεως της Δεκέλειας, όπου τους είχαν περιορίσει οι Βρετανοί, όταν σταμάτησαν στην Αμμόχωστο το φορτηγό πλοίο «Pan Crescent» που μετέφερε την ίδια, τον σύζυγό της Αριέλ, τη μεγαλύτερή τους κόρη και περίπου 7.500 ακόμη Εβραίους στην Παλαιστίνη. Ήταν το δεύτερο παιδί της οικογένειας. Η αδερφή της είχε γεννηθεί νωρίτερα στη Ρουμανία και αργότερα, στο Ισραήλ γεννήθηκε και ο αδερφός τους – ένα παιδί σε κάθε χώρα όπου έζησαν οι Μπλούμενφελντ.

Προχθές, στην ξενάγηση που ακολούθησε στα εναπομείναντα κτήρια του ΒΜΗ, ο διοικητής Χατζηκωστής πρόσφερε στις κ. Σλόνιμ και Μπλούμενφελντ από μια ανθοδέσμη, σε ανάμνηση εκείνων των τοκετών του ’40 στον ίδιο χώρο. «Στην Κύπρο, όταν γεννά η μητέρα, ο πατέρας συνηθίζεται να της φέρνει λουλούδια». «Ευχαριστούμε για όσα κάνατε για εμάς», ψέλλισε με συγκίνηση η Ζεχαβίτ. «Νιώθω πως ακούω τη φωνή της μητέρας μου να μου φωνάζει, ‘Ζεχαβίτ! Πού είσαι τώρα; Πάλι στο ΒΜΗ γυρίζεις;’». Λίγο πριν την αναχώρηση, έσκυψα και τη ρώτησα αν απέμεινε κάτι άλλο να ζήσει στην Κύπρο, αφότου βρήκε το πιστοποιητικό της, ξεναγήθηκε στο ΒΜΗ και είδε το όνειρο για μνημείο να γίνεται πραγματικότητα. «Είναι και κάτι ακόμα», είπε. «Την επόμενη φορά θέλω να δω την κυπριακή σημαία να κυματίζει στον Καράολο».

01.jpg

Η απάντηση στον Χίτλερ

Την ζωή στα βρετανικά στρατόπεδα κράτησης στην Κύπρο αποτύπωσε εύγλωττα η Εβραία ανταποκρίτρια Ruth Gruber, η οποία τα επισκέφθηκε το 1947. Στο βιβλίο της «Witness» αποτύπωσε άντρες που μάζευαν κουρέλια και ξύλα για να φτιάξουν μια καλάθα για τα μωρά τους. «Όπου κι αν πήγα στο στρατόπεδο είχε μωρά. Με έκανε να συνειδητοποιήσω πως η δύναμη της ζωής επέστρεφε. Κάθε άντρας και κάθε γυναίκα ήθελε ένα παιδί για να βοηθήσουν να επανορθωθεί η απώλεια των εκατομμυρίων μωρών που είχαν κάψει οι Ναζί. Η χαρά της απόκτησης ενός μωρού άλλαζε το ζοφερό κλίμα στοπ στρατόπεδο. Ένιωθα τον θυμό μου στη δυστυχία – χωρίς νερό, χωρίς ιδιωτικότητα, με τα αυτοσχέδια σχολεία να διδάσκουν σε δεκαπεντάχρονα να γράφουν και να διαβάζουν- να μετριάζει από τις νέες γεννήσεις κάθε μέρα στα στρατιωτικά νοσοκομεία της Κύπρου». Όταν αργότερα ρώτησε μια μητέρα, πώς μπορεί να κάνει παιδί σ’ αυτή τη φυλακή, εκείνη της απάντησε πως οι έγκυες ήταν οι πρώτες που οδηγούνταν στα κρεματόρια των Ναζί, καθώς κυοφορούσαν το μέλλον της εβραϊκής φυλής. «Αυτή είναι η απάντησή μας στον Χίτλερ. Ότι μπορούμε να κάνουμε ένα παιδί και να ζήσουμε».

*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» στις 26/2/2016

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s