Ψάχνουν τους έξι του «Φαέθων»

Ξεκίνησαν οι εκταφές για τους έξι Ελλαδίτες του ‘64
 
faethon_floges_abdelo.jpg
Ουδείς γνωρίζει αν στο κοιμητήριο Κωνσταντίνου και Ελένης βρίσκονται πράγματι θαμμένοι οι νεκροί του βομβαρδισμένου «Φαέθων». Τι λέει ο πλοίαρχος της ακταιωρού
 
ΓΡΑΦΕΙ: ΧΡΥΣΤΑ ΝΤΖΑΝΗ*
 
Μισό αιώνα μετά τους βομβαρδισμούς της Τηλλυρίας, τον Αύγουστο του 1964, η τύχη των έξι νεκρών της ακταιωρού «Φαέθων» εξακολουθεί να μην έχει εξακριβωθεί.
Χθες, στο κοιμητήριο Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στη Λευκωσίας, ξεκίνησε η εκταφή λειψάνων έντεκα Ελλαδιτών πεσόντων, οι έξι από τους οποίους πιστεύεται ότι επέβαιναν και σκοτώθηκαν στο «Φαέθων». Ωστόσο, με τα λάθη που έχει διαπιστωθεί τα τελευταία χρόνια πως έγιναν στην ταφή νεκρών από τις ταραχές του 1964 και την εισβολή, θεωρείται πως είναι πολύ πιθανόν στους τάφους που αναγράφεται πως ανήκουν στους νεκρούς της ακταιωρού να έχουν πράγματι ταφεί άλλα άτομα. «Λανθασμένα οστά έχουν δοθεί στους συγγενείς εδώ και χρόνια και αντιλαμβάνεστε ότι το δράμα των συγγενών συνεχίζεται εδώ και 53 χρόνια γιατί η υπόθεση αυτή δεν αφορά θέματα που έχουν να κάνουν με το 1974, αλλά το 1964», δήλωσε προχθές ο επίτροπος Προεδρίας, Φώτης Φωτίου. Όπως ανέφερε, από τον βομβαρδισμό του «Φαέθων» είχαν σκοτωθεί έξι Ελλαδίτες και ένας Κύπριος, που τάφηκαν στο κοιμητήριο μαζί με άλλους πέντε Ελλαδίτες. Έκτοτε, κατά διαστήματα γίνονταν εκταφές, αλλά οι συγγενείς παραλάμβαναν τα λανθασμένα οστά, όπως επιβεβαιώθηκε μετά από τις επιστημονικές εξετάσεις που έχουν γίνει τον τελευταίο καιρό, με αποτέλεσμα ήδη δύο οικογένειες νεκρών της ακταιωρού από την Ελλάδα να έχουν επιστρέψει τα τελευταία χρόνια τα λείψανα που είχαν θάψει, προκειμένου να εξακριβωθεί σε ποιους ανήκουν, με τη μέθοδο του DNA. «Η ανάγκη για τη συνολική αυτή εκταφή προέκυψε αφού διαπιστώθηκε ότι έγινε εκταφή πεσόντος εκ των έξι, τελέσθηκε κηδεία και μέσα από άλλη διαδικασία επιβεβαιώσεις των αποτελεσμάτων διαφάνηκε ότι το λείψανο δεν ήταν το σωστό. Κατά καιρούς μετά από αιτήματα συγγενών έγιναν και άλλες εκταφές για να μεταφερθούν τα οστά στις γενέτειρες και διευκρίνισε πως αν από τις επιστημονικές εξετάσεις προκύψει ανάγκη για τη διενέργεια εκταφών στην Ελλάδα σε συνεργασία με το υπουργείο Εθνικής Αμυνας τις Ελλάδας θα εξεταστούν περαιτέρω βήματα», δήλωσε χθες ο κ. Φωτίου. 

Η εκταφή θα διενεργηθεί από ομάδα ανθρωπολόγων, γενετιστών, αρχαιολόγων κ.ά., με τη διαβεβαίωση ότι αυτή τη φορά δεν θα γίνουν λάθη. Όπως εξήγησε χθες η αρχαιολόγος Έλενα Στυλιανού, η διαδικασία θα γίνει σε τρεις φάσεις. Αρχικά, θα απομακρυνθούν οι επιτύμβιες πλάκες και οι εξωτερικές κατασκευές στους τάφους και θα φυλαχθούν, στη συνέχεια θα αφαιρεθούν τα πρώτα 20 -30 εκατοστά χώματος, ώστε η εκταφή να φτάσει στο πρώτο σημείο ταφής. Δεδομένου ότι οι τάφοι δεν είναι ο πρώτος χώρος ταφής, στη συνέχεια χειρωνακτικά θα αφαιρείται 5 με 10 εκατοστά χώμα μέχρι να αποκαλυφθούν τα λείψανα. Η εκταφή θα γίνει χωριστά για κάθε τάφο και τα οστά που θα αποκαλυφθούν θα μεταφερθούν στο εργαστήρι, όπου θα γίνει καταγραφή οστών και ανθρωπολογική μελέτη και μετά θα δοθούν δείγματα στο γενετικό ινστιτούτο για τις αναλύσεις ανθρωπολογικής ταύτισης. Δείγματα γενετικού υλικού έχουν ληφθεί από όλες τις οικογένειες και στόχος είναι να παραδοθούν τα ταυτοποιημένα λείψανα στις οικογένειες το συντομότερο δυνατό. 
 
faethon_ektafifaethon_ektafi2
«Σαπιοκάραβο» του 1935
 
Το «Φαέθων» ήταν παλιό γερμανικό πλοίο του 1935 που είχε αγοραστεί και δωριστεί στην Κυπριακή Δημοκρατία από τον Αναστάσιο Λεβέντη το 1964, μαζί με το πλοίο «Αρίων», για την προάσπιση των βόρειων ακτών του νησιού. Τα πλοία ήταν σε άσχημη κατάσταση και οι επισκευές στον ναύσταθμο της Σαλαμίνας έγιναν βιαστικά, προκειμένου να σταλούν το συντομότερο δυνατόν στην Κύπρο, με αποτέλεσμα το «Φαέθων» να εμφανίζει μηχανικές βλάβες που τελικά έπαιξαν ρόλο στη μάχη, καθώς το πλοίο σχεδόν ακινητοποιήθηκε. Πράγματι, το «Φαέθων» έφτασε χωρίς διακριτικά και σημαίες όπου εξοπλίστηκε με πολυβόλα, όμως όπως διαπιστώθηκε, τα με πυρομαχικά ήταν για άλλου είδους πυροβόλα για τις τέσσερις από τις πέντε κάνες του, με αποτέλεσμα μόνο η μία κάνη να μπορεί να λειτουργήσει την ώρα της μάχης. 
faethon_apovathra
Το μεσημέρι της 8ης Αυγούστου 1964, ενώ μαίνονταν οι τουρκικοί βομβαρδισμοί στην Τηλλυρία μετά την επίθεση ελληνοκυπριακών δυνάμεων την προηγούμενη μέρα για τη διάλυση του προγεφυρώματος Μανσούρας-Κοκκίνων, το πλοίο μετακινήθηκε από τη Μανσούρα προς το Ξερό. Εκεί, αναμένοντας να φτάσουν νέα πυρομαχικά, δέχθηκε επίθεση από τουρκικά αεροπλάνα. Πλέοντας με μία μόνη μηχανή, εξαιτίας βλάβης, το πλοίο δεν είχε τη δυνατότητα ελιγμών. Παρά τις προειδοποιήσεις του πλοιάρχου Δημήτρη Μητσάτσου προς όσους κληρωτούς στρατιώτες είχαν υποχρεώσεις ή επιθυμούσαν να φύγουν, να αποχωρήσουν εγκαίρως με μία βάρκα ώστε να έχουν τις λιγότερες δυνατές απώλειες, εντούτοις και τα 23 μέλη του πληρώματος έμειναν πάνω και κατάφεραν με ένα πυροβόλο, να ρίξουν ένα τουρκικό αεροσκάφος. Από τους βομβαρδισμούς των Τούρκων σκοτώθηκαν δύο υπαξιωματικοί και τέσσερις ναύτες από την Ελλάδα, καθώς και ένας Κύπριος. Ο πλοίαρχος Μητσάτσος, βαριά τραυματισμένος στο δεξί χέρι, έριξε το πλοίο στην παραλία και διέταξε την εγκατάλειψή του. Οι κηδείες των εφτά θυμάτων έγιναν στις 10 Αυγούστου, μαζί με άλλους δύο στρατιώτες – θύματα των βομβαρδισμών. Όλοι τους παρουσιάστηκαν σε ανακοινωθέν της εποχής με ψεύτικα ονόματα, ως Κύπριοι, αξιωματικοί και οπλίτες της Εθνικής Φρουράς, καθώς δεν έπρεπε να αποκαλυφθεί η συμμετοχή αξιωματικών από την Ελλάδα στις δυνάμεις της ΑΣΔΑΚ. Είναι με αυτό το πρόσχημα που θύματα και συμμετέχοντες στη μάχη του «Φαέθων» δεν τιμήθηκαν, παρά μόνο 51 χρόνια μετά από τους υπουργούς Άμυνας Κύπρου και Ελλάδας, Χριστόφορο Φωκαΐδη και Πάνο Καμμένο – αν και η επιχείρηση ήταν σε όλο αυτό το διάστημα γνωστή σε όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ, όπως έχει αποκαλύψει ο πλοίαρχος Μητσάτσος. Οι νεκροί ήταν οι Παναγιώτης Χρυσούλλης 26 ετών από την Αθήνα (σημαιοφόρος), Σπυρίδων Αγάθος  29 ετών από τη Γαρούνα της Κέρκυρας (υποκελευστής), Νικόλαος Πανάγος 28 ετών από την Πραγματευτή της Αρκαδίας (υποκελευστής), Παναγιώτης Θεοδωράτος 21 ετών από το Μονοπώλαχο της Κεφαλλονιάς (ναύτης), Νικόλαος Νιάφας 22 ετών από τη Λαμία (ναύτης), Νικόλαος Καπαδούκας 22 ετών από τη Γλώσσα  Σκοπέλου (ναύτης) και ο Κύπριος εθελοντής Άντης Φιλήτας 22 ετών από τη Μόρφου.
 
Η μαρτυρία του πλοιάρχου που έκρυβαν
 
Αξιοσημείωτη είναι η μαρτυρία του επιζήσαντα πλοιάρχου Δημήτρη Μητσάτσου, ο οποίος εξαιτίας του τραυματισμού από τους βομβαρδισμού έχασε το δεξί του χέρι. Όταν επέστρεψε στην Ελλάδα, τον έστειλαν σε ένα νοσοκομείο χωρίς περίθαλψη, προκειμένου να μην γίνει γνωστή η συμμετοχή Ελλαδιτών αξιωματικών στις μάχες. «Ήρθα με δύο χέρια από την Κύπρο. Το χέρι μου το κόψανε οι αποφάσεις. Στην Ελλάδα με κλείσανε σε ένα νοσοκομείο που δεν λειτουργούσε για να μην με δουν οι δημοσιογράφοι κι εκεί έπαθα γάγγραινα», δήλωσε χθες στον Πολίτη 1076 ο πλοίαρχος, που πολεμούσε ως «Δημήτρης Βασίλη», από την Κύπρο. Χωρίς αρτιμέλεια πια, οι αρχηγοί τού έλεγαν «Πώς θα σε εμφανίζουμε; Με το μανίκι στην τσέπη;» κι έτσι ο ίδιος υποχρεώθηκε να δώσει εξετάσεις, να μπει στο Πολυτεχνείο και να σταδιοδρομήσει ως μηχανολόγος στη ναυτιλία, τελώντας σε πολεμική διαθεσιμότητα από το Πολεμικό Ναυτικό. Ο κ. Μητσάτσος γνώριζε για την τύχη των οστών του πρώτου Μηχανικού, Νικόλαου Πανάγου, τα οποία είχαν παραδοθεί στην οικογένειά του αλλά αργότερα έγινε γνωστό πως δεν ήταν τα σωστά. Πίστευε όμως ότι οι υπόλοιποι νεκροί του «Φαέθων» είναι θαμμένοι στο κοιμητήριο Κωνσταντίνου και Ελένης. «Όταν βλέπω την μπουλντόζα τώρα για τις εκταφές νομίζω ότι βλέπω τους ανθρώπους να μου μιλάνε και νιώθω την πικρία. Οι γονείς και τα αδέρφια του έχουν πεθάνει. Δεν υπάρχει κανείς να αναζητήσει αυτά τα οστά». Αρκετές δεκαετίες αργότερα, ο κ. Μητσάτσος επέστρεψε στον τόπο της μάχης. Στο σημείο όπου είχε προσαράξει το πλοίο, έστεκε τότε η προβλήτα της CMC στο Ξερό, η οποία έκτοτε έλιωσε από τις ναπάλμ που έριξαν τα τουρκικά αεροσκάφη.
mitsatsos
*Δημοσιεύτηκε στον «Πολίτη» 5/4/2017
Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s